Eksperci alarmują: nierówności rosną. Klub bogaczy ma więcej niż biedniejsza połowa

10 proc. najbogatszych zgarnia 75 proc. globalnego majątku, podczas gdy biedniejsza połowa musi się zadowolić jedną pięćdziesiątą światowych aktywów. Polska na tym tle wypada umiarkowanie, choć mamy swoje problemy.

W środę 10 grudnia opublikowany został World Inequality Report, czyli badanie podsumowujące najważniejsze dane dotyczące skali nierówności na świecie, wydane przez World Inequality Lab. Jest to dopiero trzeci raport tego typu, tj. zbierający wszystkie dostępne informacje: od rozproszenia przychodów i majątku po wpływ nierówności na klimat oraz możliwe sposoby ich ograniczania.

75 do 2

Rozdział poświęcony globalnej skali nierówności udowadnia, że żyjemy w świecie zarządzanym przez wąski klub bogaczy.

Gdy spojrzymy na 0,001 proc. najbogatszych, czyli na około 56 tys. osób — grupę, która zmieściłaby się na trybunach Stadionu Narodowego — to okazuje się, że posiada ona większy majątek niż najbiedniejsza połowa populacji globu (2,8 mld ludzi).

Ci pierwsi mają bowiem ponad 6 proc. światowych aktywów, zaś drudzy – ledwie 2 proc. Z kolei 10 proc. najbogatszych posiada już aż trzy czwarte globalnego majątku.

Ta sama grupa 53 proc. globalnego dochodu. Dla biedniejszej połowy populacji zostaje zaledwie 8 proc.

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z World Inequality Report 2026

Autorzy raportu wskazują również na rosnący stosunek majątku do dochodu. Obecnie globalny majątek stanowi ok. 600% globalnego dochodu narodowego. Eksperci mówią o powrocie tzw. „kapitalizmu patrymonialnego”. Oznacza to mniej więcej tyle, że akumulacja kapitału z przeszłości i dziedziczenie mają dziś znacznie większy wpływ na pozycję społeczno-ekonomiczną jednostki niż jej ciężka praca czy talent.

Skumulowany przez poprzednie pokolenia majątek wpływa bowiem na możliwości rozwoju — choćby łatwiejszy dostęp do edukacji czy większe szanse eksplorowania świata.

Dobrze jest być Europejczykiem

Autorzy raportu wskazują jednoznacznie, że na poziom nierówności wpływa także położenie geograficzne.

Według ekspertów z WIL najbardziej egalitarnym kontynentem jest Europa, mimo wzrostu nierówności w ostatnich latach. Na Starym Kontynencie 10 proc. najbogatszych przejmuje 36 proc. ogólnego dochodu, a najbiedniejsza połowa — 19 proc.. Oznacza to stosunkowo silną pozycję klasy średniej, czyli środkowych 40 proc..

Zupełnie inaczej wygląda to w Ameryce Północnej zdominowanej przez Stany Zjednoczone, gdzie luka dochodowa między jedną dziesiątą najbogatszych, a biedniejszą połową wynosi 15 do 1. Jak wskazują sami autorzy, nierówności nie są jednak jedynie wynikiem działania rynku, ale przede wszystkim funkcjonowania instytucji, regulacji czy polityk.

Z kolei w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie najwyższy decyl zarobkowy zgarnia ponad 57 proc. wszystkich dochodów. Tak samo w Ameryce Łacińskiej; tylko niewiele lepiej w Afryce Subsaharyjskiej, gdzie wartość ta wynosi 55 proc.

Planeta płonie… z winy bogatych

Jeden z rozdziałów raportu autorzy poświęcili relacji kryzysu klimatycznego do nierówności.

Według danych najbogatsze 10 proc. populacji światowej odpowiada za 77 proc. emisji związanych z posiadanym kapitałem. W ujęciu konsumpcyjnym — czyli licząc emisję CO₂ powiązaną z ich zakupami i stylem życia — jest to 47%. Dla porównania biedniejsze 50 proc. społeczeństwa odpowiada za 3 proc. emisji z kapitału prywatnego i 10 proc. z konsumpcji.

Eksperci szacują, że najbiedniejsza połowa populacji poniesie ok. 75 proc. wszystkich strat dochodowych wynikających z pogarszającej się sytuacji klimatycznej. Tworzy się zatem system, w którym bogaci generują emisje i zyski, a biedni, w mniejszym stopniu przyczyniający się do problemu, ponoszą najwyższe koszty.

Nierówności po polsku

Raport pokazuje również sytuację poszczególnych państw, w tym Polski. Okazuje się, że nasz kraj jest umiarkowanie nierównym państwem.

Głównym problemem Polski jest zadłużenie dolnej połowy społeczeństwa. U 50 proc. najbiedniejszych Polaków długi — np. kredyty hipoteczne — przekraczają wartość posiadanych aktywów (oszczędności czy nieruchomości). To sytuacja nietypowa na tle Europy, gdzie ta sama grupa posiada dodatni majątek.

Dodatkowo, problemem Polski jest regresywność systemu podatkowego. Wpisujemy się tu w globalny trend, w którym najbogatsi są efektywnie niżej opodatkowani, bo większość ich dochodów pochodzi z kapitału, a nie z pracy. Dochodzi do tego dualizm polskiego systemu podatkowego: pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę podlegają progresji, podczas gdy osoby prowadzące działalność gospodarczą — nie.

Eksperci wskazują jedno rozwiązanie: likwidacja dualizmu oraz wprowadzenie efektywnego opodatkowania majątku.

Warto tu wspomnieć o raporcie opublikowanym przez Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego, w którym Artur Krawczyk zaproponował wprowadzenie w Polsce jednolitej daniny w miejsce obecnego, dualistycznego systemu. Zamiast odrębnych przelewów na PIT, ZUS i NFZ podatnik uiszczałby jedną, skonsolidowaną daninę, która łączyłaby funkcję redystrybucyjną z ubezpieczeniową.