Zatrzymajmy „Ucieczkę ze szkoły”! Wydaj z nami raport o edukacji

Wesprzyj wydanie raportu „Ucieczka ze szkoły”, który ma postawić wyzwanie edukacji dwóch prędkości w centrum debaty publicznej o szkolnictwie!

Rosnący w bardzo szybkim tempie rynek szkolnictwa niepublicznego już dzisiaj tworzy dysproporcję pomiędzy uczniami. Postępująca dwutorowość systemu nauczania doprowadzi do fundamentalnych zmian dla państwa, społeczeństwa i gospodarki. Aby zmienić ten stan rzeczy, potrzebujemy mądrej regulacji: takiej, która ograniczy drenaż publicznego systemu, ale pozostawi pole do eksperymentu i utrzyma w pełni konstytucyjne prawo rodziców do decyzji o edukacji ich dzieci.

Na co dzień słyszymy o wielu różnych problemach polskiej szkoły: niedofinansowaniu, brakach kadrowych, wypaleniu nauczycieli, słabej kondycji psychicznej uczniów, przestarzałych metodach i narzędziach. Uwagę opinii publicznej przyciągają z kolei głównie punktowe zmiany o zabarwieniu partyjnym lub ideologicznym: takie jak nowe przedmioty w rodzaju edukacji zdrowotnej czy HiT-u, zmiany w liście lektur czy likwidacja prac domowych. Świat polskiej szkoły zdominowany jest przez nieustanne kontrowersyjne zmiany, które pogłębiają kryzys i chaos.

W tym chaosie nie widzimy najpoważniejszego problemu: tego, że coraz więcej młodych ludzi i ich rodziców zaczęło radzić sobie z tym problemem na własną rękę. To z perspektywy indywidualnej zrozumiałe i racjonalne, ale jeśli nie wyciągniemy wniosków dziś, to niebawem jako wspólnota poniesiemy tego druzgocące konsekwencje.

TRZY LICZBOWE WYMIARY PROBLEMU

Część rodziców i uczniów znalazła własną metodę odpowiedzi na kryzys narodowej edukacji: to faktyczna ucieczka ze szkoły, exodus z publicznego systemu edukacji. Odsetek uczniów niepublicznych szkół średnich wzrósł w ciągu 6 lat o ponad 50%. W roku szkolnym 2024/2025 więcej niż co dziesiąty uczeń szkoły średniej był już poza systemem publicznym.

Potężnym źródłem tego zjawiska jest rozwój edukacji domowej, szczególnie tej prowadzonej w praktyce w formie zdalnej. Na przestrzeni ostatnich 10 lat liczba uczniów w edukacji domowej wzrosła blisko 10-krotnie!

Drugą stroną medalu kryzysu publicznego szkolnictwa jest dramatyczny wzrost prywatnych wydatków rodziców na edukację i dodatkowe zajęcia dla dzieci. Dziś opłaca je 4 na 5 rodziców, a co trzeci z nich płaci za korepetycje i kursy przygotowawcze. Sam rynek korepetycji szacowany jest na 4 miliardy złotych i rośnie średnio w tempie 10-15% rocznie.

DLACZEGO TO PROBLEM?

Po pierwsze, w praktyce wybór ma tylko ten, kogo na niego stać. Zwolennicy prywatyzacji mówią o wolnym wyborze rodziców. Żeby wybór był realny, trzeba mieć pieniądze, kilka szkół w zasięgu i wiedzę, jak je porównać. Większość polskich rodzin nie ma żadnej z tych trzech rzeczy. O ścieżce dziecka decyduje wtedy zamożność i miejsce zamieszkania.

Po drugie, w efekcie tracimy talenty, które pracowały na rzecz wspólnoty. Powszechny dostęp do przyzwoitej szkoły był jednym z motorów polskiego wzrostu. Źródłem sukcesu gospodarczego III RP jest także to, że odsetek młodych na studiach skoczył z 13% na początku lat 90. do ponad 50%. Dziś system zaczyna filtrować uczniów według zamożności rodziców. Przy niżu demograficznym każdy stracony talent kosztuje nas podwójnie.

Po trzecie, na końcu obudzimy się w dwóch osobnych Polskach. Publiczna szkoła to jedna z ostatnich przestrzeni, w której codziennie spotyka się całe społeczeństwo. Niezależnie od zamożności, poglądów i pochodzenia. Gdy zamożniejsi odchodzą, obie strony dorastają w osobnych bańkach. To prosta droga do społeczeństwa kastowego i jeszcze głębszej polaryzacji.

CO CHCEMY ZROBIĆ?

W 1. połowie października, przed Dniem Edukacji Narodowej, wydamy raport Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego „Ucieczka ze szkoły. Jak powstrzymać kryzys publicznej edukacji?”. Chcemy rozpocząć w ten sposób narodową dyskusję o tym, jak odpowiedzieć na opisany powyżej problem. Rozważamy cały szereg zróżnicowanych rekomendacji, które uczynimy punktem wyjścia do debaty i dalszych działań. Raport trafi do mediów, decydentów, szkół i do Was – wspierających Klub Jagielloński. Będzie publicznie i za darmo dostępny oraz intensywnie przez nas promowany.

Ze względu na społeczną wagę problemu raport zamierzamy poddać szerokim konsultacjom społecznym, których efekty publicznie podsumujemy. W pierwszej kolejności, jeszcze przed premierą, do konsultacji zaproszeni zostaną Wspierający niniejszą zbiórkę oraz pozostali Darczyńcy Klubu Jagiellońskiego. Na dalszym etapie – zapytamy o opinie środowiska uczniów, rodziców, nauczycieli i organizatorów systemu edukacji, a także podmioty społeczne, rynkowe i publiczne z branży.

Na Krynica Forum 2026 planujemy debatę w tej sprawie z udziałem najważniejszych dla edukacji ekspertów, polityków i dziennikarzy. O gościach, którzy już przyjęli zaproszenie do udziału w tej ważnej dyskusji, poinformujemy niebawem.

Jeśli we wrześniu uda nam się przekroczyć cel finansowy zbiórki, czyli 10 000 złotych – dodatkowo uruchomimy specjalną stronę internetową, która w interaktywnej i infograficznej formie spopularyzuje najważniejsze tezy raportu i zaprosi wszystkich zainteresowanych do prostych konsultacji.

O AUTORCE

Autorką raportu jest Anna Grąbczewska, ekspert Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego ds. edukacji. Anna jest z wykształcenia pedagogiem i historykiem. W przeszłości koordynowała Akademię Nowoczesnego Patriotyzmu, jeden z największych projektów edukacji obywatelskiej w Polsce, oraz koordynowała inne działania skierowane do młodzieży. W latach 2020-2025 była członkiem zarządu Klubu Jagiellońskiego. Komentuje problemy i wyzwania polskiej edukacji na łamach portalu klubjagiellonski.pl, w publikacjach z cyklu „Rząd pod lupą” i w mediach. Pomysłodawcą i inicjatorem powstania raportu jest prezes Klubu Jagiellońskiego dr Paweł Musiałek.

Korespondencję ws. adresów wysyłkowych i innych kwestii związanych ze zbiórką prosimy kierować na adres [email protected]. Z tego adresu kontaktować będzie się z Państwem p. Malwina Krużyńska.