Teka 28: Powrót mesjanizmu

Spis treści

Pressja Redakcji

Krzysztof Mazur, Paweł Rojek

Nieodzowność mesjanizmu

Dlaczego zajęliśmy się mesjanizmem? Dlatego, że − jak wskazywał śp. Tomasz Merta − konserwatyści po komunizmie muszą krytycznie przejrzeć polskie dziedzictwo kulturowe. Zajmowaliśmy
się już sarmackim republikanizmem (teka 22−23), Solidarnością (teka 21) i Janem Pawłem II (teka 24). Czas na mesjanizm!

Mesjanizm integralny

Mesjanizm to nie tylko uznanie misji Polski i dostrzeganie sensu w naszych cierpieniach. To przede wszystkim potężny program przebudowy cywilizacji i kultury w duchu chrześcijańskim. Staramy się przypomnieć, o co tak naprawdę chodziło w polskim mesjanizmie.

Paweł Rojek

Mesjanizm integralny

Bardzo długi i kluczowy dla całej teki tekst, w którym rozróżnione zostają trzy składniki mesjanizmu: millenaryzm, misjonizm i pasjonizm. Wygląda na to, że te idee są zgodne z ortodoksją katolicką. Najwięcej miejsca zajmuje wyjaśnienie i obrona millenaryzmu, centralnej idei mesjanistycznej.

Karol Wilczyński

Jonasz, Dawid i Hiob

Biblijna medytacja nad funkcjami prorocką, królewską i kapłańską. To odpowiedniki trzech składników mesjanizmu: misjonizmu, millenaryzmu i pasjonizmu.

Jędrzej Grodniewicz

Przeciw mesjanizmowi terapeutycznemu

Krytyka nadużyć Mickiewicza. Mesjanizm będzie bardziej wiarygodny, jeśli stanie się programem działania, a nie wyjaśnieniem naszych nieszczęść. To znaczy, gdy będzie millenarystyczny, a nie pasjonistyczny.

Marta Kwaśnicka

Skąpstwo krwi

Uważajmy na niezdrowy kult cierpienia. Piętnował go Norwid, skądinąd prawowierny mesjanista. Ludzki postęp to według Norwida (1971−1973 III: 466) „wcielanie dobra” (millenaryzm) i „rozjaśnianie prawd” (misjonizm), które prowadzą do „uniepotrzebniania się męczeństwa” (pasjonizmu).

Rafał Łętocha

Mesjanizm, neomesjanizm, apokaliptyzm

Zwięzłe przedstawienie istoty mesjanizmu ze szczególnym uwzględnieniem Jerzego Brauna. Pod koniec ostra krytyka współczesnego apokaliptycznego neomesjanizmu.

Neomesjanizm

W tej części przyglądamy się współczesnym próbom nawiązywania do mesjanizmu: twórczości środowiska pisma „Czterdzieści i Cztery” i debatom po katastrofie w Smoleńsku. Diagnoza? Potrzebujemy powrotu nie tylko misjonizmu i pasjonizmu, lecz także właściwie rozumianego millenaryzmu.

Sebastian Gałecki

(Czterdzieści i) cztery mesjanizmy

Wnikliwa analiza najważniejszych tekstów współczesnych neomesjanistów. Tichy jest historycystą mesjanistycznym, Bończa-Tomaszewski − zwolennikiem narracji mesjanistycznej, Łuczewski − mesjanistą charyzmatycznym, a Memches − jurodiwym.

Marek Kaplita

Między Norwidem a Mickiewiczem

Porównanie sporu wieszczów z polemiką Wencla i Memchesa. A prócz tego wyciągnięcie wspólnego romantycznego mianownika z Mickiewicza i Norwida.

Marek Przychodzeń

Mistyczne podstawy neomesjanizmu

W kontekście objawień Rozalii Celakówny neomesjanizm − rozumiany w tym i w kolejnym tekście tylko jako pasjonizm − jest czymś oczywistym. Najlepiej dostrzega to Terlikowski.

Błażej Skrzypulec

Racjonalność neomesjanizmu

Czy katastrofa w Smoleńsku była przypadkiem? To zależy, jaką przyjmiemy koncepcję wyjaśnienia. Współczesny spór o neomesjanizm to w istocie spór o model racjonalności.

Mesjanizm Brauna

Jerzy Braun (1901−1975) jest jednym z patronów naszego zwrotu mesjanistycznego. Przedwojenny publicysta, poeta, działacz społeczny, znawca filozofii Hoene-Wrońskiego, przywódca polskiego państwa podziemnego, więzień ubeckich kazamatów, doradca kardynała Wyszyńskiego. Zdeklarowany mesjanista.

Jacek Bartyzel

Kryzys czy przesilenie?

Mesjanizm jest lekarstwem na katastrofizm − tak było przed wojną, tak samo jest też dziś. Publikujemy wydaną w 1979 roku w podziemiu sensacyjną broszurę dwudziestojednoletniego studenta i działacza Ruchu Młodej Polski.

Jacek Bartyzel

Jak zostałem mesjanistą

Profesor Jacek Bartyzel wspomina okoliczności powstania przedrukowanej tu broszury i swoje znajomości w kręgu Brauna. Przy okazji dementuje pogłoski, że jest masonem.

Krzysztof Mazur

Jerzy Braun i mesjanizm Jana Pawła II

Karol Wojtyła w czasie wojny był członkiem Unii, katolickiej organizacji podziemnej, na czele której stał Braun. W jakim stopniu unijny mesjanizm wpłynął na przyszłego papieża?

Mesjanizm Sołowjowa

Gdy Polacy przestali się interesować mesjanizmem, zajęli się nim Rosjanie. Włodzimierz Sołowjow (1853−1900) był największym mesjanistą po Mickiewiczu. Oto perła z lamusa: fascynująca polemika Stanisława Tarnowskiego z Sołowjowem z 1889 roku.

Paweł Rojek

Mesjańska teologia polityczna Sołowjowa

Wstępem do dyskusji jest analiza poglądów ostatniego wielkiego europejskiego teokraty. Trójca Święta jest naszym programem społecznym!

Stanisław Tarnowski

Głos sumienia z Rosji

Przywódca krakowskich Stańczyków recenzuje Rosyjską ideę. „Między mesjanizmem Mickiewicza a ideą pana Sołowjowa jest pokrewieństwo widoczne”.

Włodzimierz Sołowjow

Bóg może się obejść bez Rosji

Pierwsze pełne tłumaczenie z francuskiego odpowiedzi Sołowjowa na krytykę Tarnowskiego. Pada tu ważne stwierdzenie: jeśli nie powstanie na ziemi królestwo Chrystusa, nadejdzie królestwo Antychrysta.

Stanisław Tarnowski

Sołowjow a sprawa polska

Odpowiedź na odpowiedź Sołowjowa. Rosja, zanim zbuduje na ziemi Królestwo Boże, musi się najpierw nawrócić. I pogodzić się z Polską.

Kalendarzyk mesjanistyczny

Każdemu mesjaniście przyda się to podręczne kalendarium najważniejszych branżowych wydarzeń. Notujemy objawienia, wystąpienia, ważne spotkania i bolesne rozstania.

Ekspressje

Wiersze, jak zawsze, wybiera Krzysztof Koehler. Prócz wierszy mamy tu jeszcze esej o posmoleńskiej poezji.

Tomasz Wicherek

Pierwszy wiersz patriotyczny, Töge albo rzecz o nowej śmierci

Marcin Świątkowski

Kolory

Debiut bardzo młodego poety

Adam Leszkiewicz

Przywrócić Polskę poezji

Czy poezja po Smoleńsku jest możliwa? Okazuje się, że tak, ale rzadko bywa dobra. Chyba że spierają się w wierszach Krzysztof Koehler i Marcin Świetlicki.

Habermas w Pressjach

Jürgen Habermas

Świadomość tego, co zostało utracone

Jeden z najważniejszych postsekularnych tekstów niemieckiego filozofa. Pod koniec krytykuje on wykład ratyzboński Benedykta XVI.

W. Julian Korab-Karpowicz

Nieświadomość tego, co zostało utracone

Krytyka Habermasa z pozycji klasycznej filozofii polityki. Habermas prosi religię o pomoc, ale zarazem żąda od niej, by przestała być religią. Tak się nie da.

Piotr Sawczyński

Czuli herosi końca czasów

Krytyka Habermasa i Korab-Karpowicza z punktu widzenia nowoczesnego melancholika. Widoczne silne inspiracje Agatą Bielik-Robson.

Michał Pospiszyl

Mesjańska iskra i oświecenie

Krytyka późnego Habermasa z mesjańskiego punktu widzenia. Tyle że w wersji marksistowskiej.

Repressje

Dobrosław Kot, Adam Puchejda, Jan Sowa, Szczepan Twardoch

Nie wracajcie do sarmatyzmu!

Zapis dyskusji „Znaku” i „Pressji” wokół naszej koncepcji Polski ejdetycznej. Jan Sowa stwierdza, że Polska to jedna wielka dziura.

Janusz Dobieszewski

Problemy z Florenskim

Jeden z najwybitniejszych polskich znawców filozofii rosyjskiej komentuje artykuł Michaela Hagemeistera o Pawle Florenskim (1882−1937) z poprzedniej teki. Antysemityzm nie należał do istoty jego systemu!

Jan Czerniawski

Rehabilitacja modelu Ptolemeusza?

W poprzedniej tece opublikowaliśmy osobliwy tekst Florenskiego, w którym dowodził on prawdziwości geocentryzmu. Teraz publikujemy jego miażdżącą krytykę z punktu widzenia fizyki.

Piotr Sikora

Chrystus prawdziwie zmartwychwstał

Autor Logosu niepojętego odpowiada na krytykę Pawła Rojka z poprzedniej teki. Dalszy ciąg dyskusji w kolejnej tece. Zabiorą głos teologowie wagi ciężkiej.

Kompressje

A. Horubała, Żeby Polska była sexy (Adam Leszkiewicz)
Recenzja książki, której jeden z rozdziałów poświęcony jest „Pressjom”.

T. Burek, Niewybaczalne sentymenty (Adam Leszkiewicz)

M. Urbanek, Broniewski (Krzysztof Wołodźko)

K. Tomasik (red.), Mulat w pegeerze (Krzysztof Wołodźko)
Faktycznie jest to recenzja wszystkich dotychczas wydanych książek z Serii Publicystycznej „Krytyki Politycznej”.

A. Miętek, M. J. Czarnecki (red.), Problem ładu politycznego (Paweł Armada)

Andrzej Zybertowicz, Pociąg do Polski. Polska do pociągu (Przemysław Deczyński)

W. Wilczyński, Ideowe źródła i tożsamość geografii (Marcin
Baranowski)
Nikt z was się nawet nie spodziewa, jak ostre spory toczą się wśród geografów. Chodzi w nich o sam sens nauki, którą się zajmują.

W. Propp, Morfologia bajki magicznej (Jakub Przybyła)

Perysskop

Niestrudzenie recenzujemy kolejne numery polskich czasopism intelektualnych. Przyglądamy się też temu, co piszą w Czechach i w Omanie.

„Arcana” 2012, nr 1–2 (Adam Leszkiewicz)

„Czterdzieści i Cztery” 2011, nr 3 (Paweł Rojek)

„Fronda” 2011, nr 61 (Krzysztof Wołodźko)

„Ha!art” 2012, nr 35/36 (Mateusz Marek)

„Herito” 2012, nr 4 (Wiktoria Kozioł, Marta M. Świetlik)

„Kontexty” 2011, nr 5 (Stanisław Ruczaj)

„Krakowskie Pismo Kresowe” 2010, nr 2 (Alicja Malewska)

„Krytyka Polityczna” 2011, nr 29 (Wojciech Jakóbik)

„Політична Критика” 2011, nr 1 (Angelika Kowalik)

„Literatura na Świecie” 2011, nr 11−12 (Adam Leszkiewicz)

„Nizwa” 2012, nr 69 (Anna Pająk)

„Nowy Obywatel” 2011, nr 4 (Sebastian Gałecki)

„Rzeczy Wspólne” 2012, nr 1 (Przemysław Deczyński)

„Spectrum” 2011, nr 1 (Dariusz Machla)

„Teofil” 2012, nr 1 (Sebastian Gałecki)

Tadeusz Pietkiewicz

Ю-651 opowiada (4)

Przedostatni odcinek wstrząsającego świadectwa. Młody Tadeusz, który w łagrze zapomniał języka polskiego, wychodzi z zony na mocy dekretu Malenkowa.