Spis treści

Pressja Redakcji

Arkady Rzegocki

Nasze dwudziestolecie

W tak brzemiennym w skutki 1989 r. mniej było spontanicznej radości niż po zdobyciu srebrnego medalu na Mistrzostwach Świata w piłce nożnej w 1974 r. I właściwie tak już zostało. Nie obdarzyliśmy odzyskanego państwa głębokim uczuciem, nie poczuliśmy się współodpowiedzialni za jego stan, ba, często nawet nie uznaliśmy tego państwa za swoje.

Impressje

Tomasz Gąsowski

Wiraże III RP

Autor „gdyba” nad tym co by było gdyby po odzyskaniu wolności w 1989 roku wypadki polityczne potoczyłby się inaczej niż to znamy z historii.

„Niech się Węgrzy martwią”

z profesorem Grzegorzem Turskim, komisarzem UE ds. nauki, ministrem nauki i szkolnictwa wyższego RP w latach 1991-1999 i 2003-2007, rozmawia Wojciech Przybylski

Krzysztof Mazur

Sen o Kościele

Miałem sen… Na początku sierpnia Roku Pańskiego 1989 w rezydencji Prymasa Polski przy ulicy Miodowej w Warszawie odbyła
się historyczna narada. A na niej podjęto bezprecedensowe uchwały i …w tym momencie się obudziłem. Pierwsza myśl po przebudzeniu: moja świętej pamięci babcia miała rację – nie należy zbyt wiele jeść przed snem.

Marek Przychodzeń

Gdyby nie było Wyborczej

Uważam, że największą szkodą, jaką „Gazeta Wyborcza” wyrządziła Polsce i Polakom, było zawężenie horyzontów myślenia, doprowadzenie umysłów do stanu, w którym obecny kierunek rozwoju Polski i ideologia, która ów proces utrwala, jawią się nam jako jedyne możliwe i dziejowo konieczne.

Rozmowa Pressji

„Dwa dwudziestolecia”

z profesorem Markiem Kornatem rozmawia Arkady Rzegocki

„Kultura. Życie i perspektywy”

z Ministrem Kultury Bogdanem Zdrojewskim rozmawia

Agnieszka Cygańczyk

Opressje: grzechy założycielskie III RP

Czesław Porębski

Udało się, czy nie?

Z pewnego punktu widzenia samo to pytanie uznać można za przejaw czarnej niewdzięczności wobec losu. Czy jednak nie mają swojej racji ci, którzy twierdzą, że jednak wiele się nie udało?

Mateusz Matyszkowicz

Rząd emigracyjny. Zagubione dziedzictwo

Co by było gdyby rząd londyński poczekał. I gdyby władze w Warszawie najpierw uznały prawowitość rządu emigracyjnego,
a dopiero potem nastąpiłoby przekazanie insygniów? Konsekwencji byłoby kilka.

Włodzimierz Bernacki

Milczące, tchórzliwe zalegalizowanie państwa bezprawia

Pierwsze wybory prezydenckie, pierwsze całkowicie wolne wybory parlamentarne… A wszystko to w ramach ustroju politycznego wspierającego się na stalinowskiej konstytucji z 1952 r., znowelizowanej w 1989 r. i ponownie w 1992 r. Jeśli zatem postawić na nowo pytanie o największe błędy i zaniedbania ostatniego 20-lecia – moja odpowiedź brzmi – brak jednoznacznego, niosącego skutki prawne, stanowiska władz III Rzeczpospolitej uznającego bezprawność i nielegalność porządku ustrojowego Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej.

Maciej Zakrzewski

W Warszawie toczą się rozmowy, w Krakowie toczą się kamienie (skumbrie w tomacie, skumbrie w tomacie)

Choć wiosną 1989 r. w Warszawie krą-żyło widmo Chłopickiego, to na ulicach konserwatywnego Krakowa rządził duch Mochnackiego. Tzw. grupa krakowska, tj. młodzież z Niezależnego Zrzeszenia Studentów, Konfederacji Polski Niepodległej, Federacji Młodzieży Walczącej i stowarzyszenia Wolność i Pokój wyszła na ulicę z hasłem „My chcemy rewolucji”. W lutym i maju 1989 r. krakowska młodzież, nie czekając na odgórne dyrektywy, sama wzięła własną przyszłość w swoje ręce.

Janusz Ekes

Historia ostatnich dwudziestu lat Polski

Apel o podsumowanie 20 lat wolnej Polski nie mógł przecież dać słyszeć się w pierwszym rzędzie gdzie indziej, jak tylko w Klubie Jagiellońskim właśnie. To w jego środowisku – już od samych początków, wspólnych z początkami III RP – krytyczny głos trzeźwej rozwagi zawsze przeważał nad, tak rozpowszechnionym gdzie indziej, naiwnym entuzjazmem pseudokompetencji stylizującej się według zasad mody wyłącznie aktualnej.

Jan Filip Staniłko

Polska (wciąż) nierządem stoi

Skoro przez ostatnie 20 lat się nie nauczyliśmy używać państwa do pomnażania naszej „szczęśliwości”, czeka nas kolejne 20 lat przyswajania lekcji ojców majowej konstytucji. Nowoczesne państwo narodowe było i wciąż jest doskonałym instrumentem budowania podstaw kapitalizmu poprzez minimalizowanie antyrozwojowego ryzyka (tzw. efekt crowd-in).

Adrian Nikiel

Grzech pierwotny III RP

„Grzechem pierwotnym” III RP czyli momentem, kiedy dokonano niewłaściwego wyboru, jest dla mnie brak instauracji prawowitego ustroju, który byłby jednocześnie chrześcijańskim i wolnościowym.

Opressje : społeczeństwo i kultura polityczna

Dorota Pietrzyk-Reeves

Kto nam ustanowi obywatelską wspólnotę? Republikańskie wzorce w demokratycznej Rzeczpospolitej

Dość liczne w polskim dyskursie po 1989 r. odwołania do tradycji republikańskiej nie wnoszą w moim przekonaniu niczego istotnego do analizy życia zbiorowego Trzeciej Rzeczpospolitej. Nie znaczy to jednak, że wzorce i ideały owej tradycji nie powinny być dla nas źródłem inspiracji.

Alvydas Jokubaitis

Polskie poszukiwanie tożsamości

Dawny polski romantyzm był rodzajem filozoficznego awanturnictwa. Jego zwolennicy stali po stronie wyobraźni poetyckiej, intuicji i su-
biektywizmu, nie zaś chłodnego umysłu naukowego czy obiektywnej analizy. Jest to jedna z największych przeciwności filozofii akademickiej, którą Kant pogardliwie nazywał filozoficznym fantazjowaniem.

Krzysztof Szczerski

Pekunializm – ideologia III RP

Największym mankamentem 20 lecia III Rzeczpospolitej jest niesprawiedliwość – mocne przeświadczenie wielu grup społecznych
o braku własnej godności oraz o głębokim i trwałym zmarginalizowaniu społecznym.

Małgorzata Bilska

Ofiary i sprawcy

Solidarność była i jest wzorem rozwiązywania konfliktów bez przemocy. Erozja etosu solidarności skłania do refleksji nad teraźniejszością. Co się z nami stało? Może pora zacząć świadomie i konsekwentnie czerpać z tej tradycji, zamiast oddawać pole demagogom i populistom?

Opressje: edukacja polityczna

Aneta Gawkowska

Co tam, panie, w edukacji?

Jak pokazał ciekawy eksperyment z maturą niezaliczoną przez znanych intelektualistów, nowy system edukacyjny nie premiuje prawdziwej inteligencji, wiedzy ani kreatywności czy abstrakcyjnego myślenia. O niebo lepsze efekty dawało kiedyś nauczanie wiedzy encyklopedycznej, bo nikt nie kwestionował tego, że zapamiętanie pewnych informacji jest koniecznym warunkiem rozwoju kreatywności.

Andrzej Waśko

Reforma Handkego

Zamiast wiedzy „encyklopedycznej” szkoła zreformowana uczy podobno umiejętności potrzebnych w znalezieniu dobrej pracy. Sens edukacji zdefiniowany tak wąsko i utylitarnie kłóci się z powszechnym w kręgach dawnej inteligencji przeświadczeniem, że wiedza, wyrobienie, znajomość kultury duchowej, dobry gust itp. są wartościami samymi w sobie, a ich zdobywanie powinno być samoistnym celem uczącej się młodzieży.

Michał Dulak

Co nie wyszło przy reformie oświaty?

Za najpoważniejszą porażkę reformy w mojej opinii należy uznać pominięcie w całej sprawie kwestii rozwoju indywidualnego ucznia, przede wszystkim pod względem wychowawczym.

Opressje: Kościół

Maciej Pach

Moment, którego nie było

Coraz mniejszy rezonans społeczny, z jakim spotykają się inicjatywy kościelne o charakterze moralnym, wynika ze złego, pełnego lęku przed nowoczesnością, języka kościelnego, a także z panującego przekonania, że Kościół głosi postawę przesadnie nieustępliwą wobec współczesnych idei i tendencji społecznych.

Józef Drewniok

Rola Kościoła katolickiego w Polsce po przemianach 1989 roku

Moim zdaniem coraz mniejsza obecność Kościoła w przestrzeni publicznej jest zjawiskiem niekorzystnym dla Polski. Często brakuje mi głosu Kościoła w istotnych sprawach.

Opressje: media

Michał Szułdrzyński

Nie ma suwerenności bez mediów publicznych

Co by było, gdyby w Polsce udało się przez ostatnie 20 lat zbudować silne i prawdziwie misyjne media publiczne? Polska miałaby wówczas znacznie większe szanse na to, by stać się państwem prawdziwie suwerennym.

Opressje: Kultura i sztuka

Andrzej Szczerski

Kultura III Rzeczpospolitej jako symulakrum

Symulakrum to kopia bez oryginału, mapa, która poprzedza terytorium, pustkowie, gdzie brakuje tego, co rzeczywiste. Te popularne tezy ponowoczesności wydają się wyjątkowo adekwatne do opisu kultury ostatnich 20 lat w Polsce. Powstawała ona w dużej mierze w imię naśladowania oryginałów i dorastania do zewnętrznych wzorców, które nigdy nie istniały.

Opressje: stosunki wewnętrzne

Antoni Dudek

Spadek po wojnie na górze

Ustrój Rzeczpospolitej od 19 już lat toczy choroba, która pojawiła się, gdy tzw. wojnę na górze rozstrzygnięto przy pomocy powszechnych wyborów prezydenckich. Latem 1990 r., w ciągu zaledwie kilku miesięcy, bez głębszej refleksji dokonano zmiany ustrojowej, polegającej na wmontowaniu w system parlamentarnogabinetowy urzędu prezydenta wybieranego w głosowaniu powszechnym.

Piotr Bartula

Hamlet, prawda i my

W sprawie: co w minionym 20-leciu należało zrobić lepiej i mądrzej, nic mi nie wiadomo. Trudno demokratycznego Księcia za błędy ganić, strach jego zaniechania piętnować i pyszałkowate morały mu prawić.

Opressje: stosunki zgraniczne

Ramūnas Trimakas, Veslavas Kuranovičius

Demon w zwierciadle: aktualizowanie historii obustronnych stosunków z Polską we współczesnej Rosji

Rosyjski reżim wkroczył w ostateczny etap „wewnętrznej mobilizacji” – po przejęciu kontroli nad sferą ekonomiczną, polityczną i społeczną utwierdzona zostaje kontrola nad pamięcią historyczną.

Maciej Brachowicz

Integracja na poważnie

Z perspektywy czasu widać, że wejście Polski do Unii (oraz NATO) przyniosło znacznie więcej korzyści, niż strat. Gdybyśmy pozostali poza UE, bylibyśmy dziś zapewne krajem o znacznej niezależności w sferze aksjologicznej, gdzie nasza tradycja była niezagrożona, ale z drugiej strony o znacznie słabszej pozycji gospodarczej oraz jeszcze mniej pewnym bezpieczeństwie.

Repressje

Paweł Wierzbicki

Słowem czy mieczem? Polemika na temat użycia przemocy w kontaktach z władzami PRL w publikacjach opozycji demokratycznej lat osiemdziesiątych

Strategia opozycyjnego postępowania oparta na użyciu przemocy wobec komunistów była mało popularna w koncepcjach podziemia i nie znajdowała wielu orędowników.

Fotoreportaż Pressji

Wąsolidarność

Ekspressje

Iwan Kulik

Kiedy na Ukrainie pojawiła się demokracja

Kiedy pojawiam się w Liaszcziwce, ludzie podchodzą do mnie i wypytują – jak jest w Polsce? Tak jak u nas – czy lepiej? Czy Polacy mają pieniądze i skąd je biorą? Czy Europejczycy będą nam, Ukraińcom, dawać pieniądze, kiedy nas przyjmą do siebie do Europy?

Jan Stoklarz

gadanie, ćwiczenia z etyki i filozofii wiedzy

Dwa wiersze autora

Kompressje

Małgorzata Bilska

Wolność – dar i zadanie na przyszłość

Relacja z międzynarodowej konferencji naukowej „Papież Wolności”, która odbyła się 2 czerwca 2009 r. w Warszawie, w 30. rocznicę Pierwszej Pielgrzymki Jana Pawła II do Polski oraz w 20. rocznicę przemian demokratycznych w Polsce i w Europie.

Arkadiusz Lewandowski

Recenzja książki M. Jurka, Dysydent w państwie POPiS: rozmowa, dziennik, blog

Marek Jurek w swej książce pokazuje także problem załamania się wartości zarówno we współczesnym świecie, jak i w polityce. Tak jak określa on działania Kaczyńskiego jako reprezentanta realistycznej tradycji myśli politycznej wywodzącej się od Machiavellego, tak można by do niej zaliczyć większość współczesnych polityków.