Co zamiast katastru? Sprawiedliwa Danina Mieszkaniowa

Proponujemy:

• Zamianę opodatkowania nieruchomości mieszkalnych i gruntów budowlanych z niskich stawek naliczanych od powierzchni na rzecz systemu opartego o średnie ceny transakcyjne

• Prosty i spójny system opodatkowania, ograniczający korzyści ze spekulacyjnego zakupu nieruchomości, który będzie łatwy do egzekwowania i trudny do ominięcia

• Ochronę praw właścicieli przez system zwolnień na własne cele mieszkaniowe

• System preferencji powiązany z liczebnością rodziny i chroniący osoby starsze

Problem mieszkaniowy w Polsce od lat pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań społecznych, determinującym nie tylko sytuację ekonomiczną obywateli, ale również procesy demograficzne. W ostatnich latach debata publiczna wokół tego zagadnienia przybrała na sile, koncentrując się na kwestii efektywności obecnego systemu opodatkowania. Wynika to z faktu, że dla wielu młodych rodzin oraz osób planujących założenie gospodarstwa domowego, bariery wejścia na rynek mieszkaniowy stały się niemal nie do pokonania przy jednoczesnym zjawisku rosnącej liczby pustostanów.

Przyczyną tego stanu rzeczy jest głęboka zmiana charakteru rynku nieruchomości w Polsce. Mieszkania przestały pełnić wyłącznie podstawową funkcję społeczną – zapewnienie dachu nad głową – stając się dla kapitału prywatnego i instytucjonalnego atrakcyjnym produktem inwestycyjnym. Zjawisko to doprowadziło do sytuacji, w której znacząca część zasobów lokalowych, szczególnie w największych ośrodkach miejskich, pozostaje niewykorzystana lub służy wyłącznie celom spekulacyjnym. W tym samym czasie deficyt mieszkań dostępnych dla osób kupujących swoją pierwszą nieruchomość lub chcących powiększyć rodzinę pogłębia się, utrudniając kolejnym rocznikom stabilizację życiową.

Odpowiedzią na te bolączki jest postulat wprowadzenia nowego podatku od nieruchomości, który w swojej istocie miałby charakter antyspekulacyjny. W marcu 2026 roku projekt takiej ustawy, zakładający opodatkowanie od trzeciego mieszkania wzwyż w oparciu o jego wartość, złożył w Sejmie Klub Parlamentarny Lewicy. Był to kolejny krok w toczącej się ofensywie legislacyjnej, którą w listopadzie 2025 roku zainicjowała partia Razem. Należy jednak zauważyć, że grunt pod te propozycje został przygotowany znacznie wcześniej – temat podatku katastralnego był jednym z najgorętszych punktów kampanii prezydenckiej w 2025 roku, co wymuszało na wszystkich formacjach politycznych zajęcie jednoznacznego stanowiska.

Co istotne, podziały wokół reformy fiskalnej nieruchomości nie przebiegają wzdłuż tradycyjnych osi politycznych. Poza formacjami lewicowymi, za rozwiązaniami o charakterze katastralnym opowiadali się tak różnorodni aktorzy życia publicznego, jak startujący w wyborach prezydenckich dziennikarz Krzysztof Stanowski czy nacjonalistyczna Młodzież Wszechpolska. Z drugiej strony barykady stanęły środowiska związane z Prawem i Sprawiedliwością – popierany przez tę partię obecny Prezydent RP Karol Nawrocki postulował wręcz wprowadzenie konstytucyjnego zakazu podatku katastralnego, utożsamiając go z zamachem na własność prywatną.

Niestety, dotychczasowa dyskusja koncentrowała się niemal wyłącznie na wysokości ewentualnych stawek i liczbie mieszkań, całkowicie abstrahując od kształtu systemowego i wykonalności proponowanych rozwiązań. Analiza projektów ustaw złożonych przez partie lewicowe wskazuje na liczne błędy legislacyjne oraz naiwność konstrukcyjną. Kluczowym problemem pozostaje arbitralne kryterium „trzeciego mieszkania”, które jest trudne do zdefiniowania, a także brak realnych mechanizmów wyceny milionów nieruchomości w Polsce bez paraliżowania administracji skarbowej i samorządów, przy jednoczesnym zachowaniu minimum rzetelności tej wyceny.

Niniejszy raport stanowi głos rozsądku w tej emocjonalnej debacie. Jako Klub Jagielloński przedstawiamy propozycję reformy, która będzie „drogą środka” między obecnym, skrajnie niewydolnym systemem, a pełnym, technicznie niemożliwym do szybkiego wdrożenia podatkiem katastralnym. Nasza propozycja realizuje cele regulacyjne i społeczne – zniechęca do spekulacji i marnotrawienia zasobów – bez konieczności kosztownej inwentaryzacji każdej nieruchomości z osobna. Fundamentem naszej reformy jest komponent demograficzny: wprowadzenie systemu ulg i odliczeń powierzchniowych, które w sposób szczególny chronią rodziny z dziećmi oraz osoby starsze, czyniąc podatek sprawiedliwym i odpornym na zarzut uderzania w dorobek życia polskich obywateli.

fragment publikacji