Jak głosowanie rodzinne zmieniłoby scenę polityczną? Sondaż partyjny dla Klubu Jagiellońskiego
W partyjnym sondażu SW Research przeprowadzonym dla potrzeb wspólnego raportu Klubu Jagiellońskiego i Instytutu Sobieskiego próg wyborczy przekroczyłoby aż siedem partii. Pierwsze miejsce zajęłaby Koalicja Obywatelska z wynikiem 33,7%. Kolejne lokaty zajęły partie prawicowe: PiS (19,8%), Konfederacja (14,3%), Konfederacja Korony Polskiej (10,2%). Próg wyborczy przekroczyłyby również Nowa Lewica (7%), Rozwój Plus (6%) i Partia Razem (5,6%), a pod progiem znalazłoby się Polskie Stronnictwo Ludowe (3%). Jak zmieniłyby się te wyniki, gdyby rodzicom niepełnoletnich dzieci przypadały dodatkowe głosy? 
Na Krynica Forum 2026 premierę miał wspólny raport Klubu Jagiellońskiego i Instytutu Sobieskiego pt. Głosowanie rodzinne. Jak chronic młodych przez „dyktaturą” seniorów. Założenia proponowanej reformy przedstawili autorzy, a pomysł skomentowali prof. Jarosław Flis i dr Jacek Sokołowski.
W ramach prezentacji przedstawiono wyniki przeprowadzonego dla potrzeb raportu badania sondażowego, które pod koniec września przeprowadziła firma badawcza SW Research.
Poza preferencjami partyjnymi zapytano też respondentów o liczbę niepełnoletnich dzieci. Następnie wyniki wyborcze przeliczono zgodnie z proponowanym w raporcie modelem głosowania rodzinnego. W tym ujęciu głos respondenta waży 1 + 0,5 za każde niepełnoletnie dziecko. Oznacza to, że osoba bez niepełnoletnich dzieci ma, tak jak dzisiaj, jeden głos. Osoba mająca jedno dziecko – 1,5 głosu (po połowie dla każdego z rodziców), osoba mająca dwoje dzieci – 2 głosy itd. Dla uproszczenia pomijamy kwestię samotnych rodziców. Dla odpowiedzi „4 lub więcej dzieci” przyjęto liczbę 4 dzieci.
Dziś w badaniu udział wyborców, którzy nie są rodzicami niepełnoletnich dzieci wynosi 63,1%. Po przeliczeniu spadłby do poziomu 49,5%. Odpowiednio wzrósłby udział rodziców, łącznie do poziomu minimalnie powyżej 50% (50,5%).
Warto zauważyć, że ta zmiana nie wpłynęłaby istotnie na siłę głosów rodzin wielodzietnych. Dzisiaj wynosi ona, według kryterium 3+ nie pełnoletnich dzieci, 2,9%, po zmianie wyniosłaby zaś 5,7%.
Jedynym ugrupowaniem, które straciłoby na tej zmianie, chociaż różnica jest niewielka, byłaby Koalicja Obywatelska. Jej poparcie spadłoby z 33,7% do 30,9% (o 2,7 p.p.) wśród zdecydowanych wyborców. Pozostałe ugrupowania minimalnie zwiększyłyby lub utrzymały dotychczasowy poziom poparcia.
To nie jest radykalna zmiana
Podkreślić należy, że właściwie wszystkie obserwowane w badaniu zmiany mieszczą się w granicach błędu statystycznego.
Chociaż korekty są niewielkie, to można zarysować pewną tendencję. Partie określane jako „konserwatywne” zyskują nieznacznie więcej niż partie „centrowo-liberalne”.
„Główny wniosek z tego badania jest taki, że zmiana sposobu głosowania nie spowoduje dzisiaj rewolucyjnych zmian w strukturze poparcia dla partii politycznych. (…) Wbrew pozorom może to być ważki argument za wdrożeniem w Polsce tego rozwiązania. Trudno będzie bowiem zarzucać jego zwolennikom, że działają w swoim partykularnym interesie politycznym” – komentują autorzy raportu.
Czy głosowanie rodzinne osłabi polaryzację?
W dalszej części wspólnej publikacji eksperckiej Klubu Jagiellońskiego i Instytutu Sobieskiego omówiono potencjalnie inne, długofalowe skutki wprowadzenia głosowania rodzinnego na scenę polityczną. Autorzy zwracają uwagą na potencjał depolaryzacyjny reformy.
„Główne ośrodki polaryzacji politycznej w Polsce, a więc Prawo i Sprawiedliwość i Koalicja Obywatelska, cieszą się coraz bardziej wyrównanym poparciem w grupie najstarszych głosujących. Udział najstarszych wyborców w elektoratach tych formacji zauważalnie przekracza ich udział wśród ogółu wyborców. [Bez głosowania rodzinnego] wzrost znaczenia wyborczego tych elektoratów będzie polaryzację pogłębiał” – ostrzegają autorzy.
„W oczywisty sposób polaryzacja powinna być osłabiona w efekcie ograniczenia wagi głosu dziś najsilniej spolaryzowanej w modelu duopolowym grupy wyborców, a więc seniorów. Co więcej, wdrożenie głosowania rodzinnego oddala perspektywę powstania nowej osi radykalizacji, opartej na czynniku konfliktu pokoleń i frustracji wyborców najmłodszych. Wreszcie, wpływ na depolaryzację i większą proporcjonalność systemu partyjnego może mieć sam techniczny charakter głosowania. Możliwość dysponowania kilkoma głosami – samodzielnie lub po konsultacji z reprezentowanym dzieckiem – tworzy przestrzeń do głosowania bardziej zniuansowanego” – zwracają uwagę.
„Można wyobrazić sobie przykładowo sytuację, w której konkretny rodzic podstawowy głos oddaje zgodnie z dotychczasową preferencją. Połówkę głosu za nastoletnie dziecko – na bardziej odległą od własnych preferencji partię, zgodnie z oczekiwaniem reprezentowanego nastolatka. Drugą połówkę, którą dysponuje w imieniu młodszego, kilkuletniego dziecka – na formację lub listę, która jest dla rodzica ugrupowaniem drugiego wyboru – przekonują eksperci Klubu Jagiellońskiego i Instytut Sobieskiego.
„Efekt mógłby więc być zbliżony do systemów wyborczych opartych na tzw. ordynacji preferencyjnej (np. system pojedynczego głosu przechodniego, ang. single transferable vote – STV), przy jednoczesnym głosowaniu na listy i zachowaniu zasady proporcjonalności. W takim wariancie większą reprezentację mogłyby uzyskać mniejsze ugrupowania, co w dłuższej perspektywie także sprzyja depolaryzacji” – podsumowują autorzy raportu „Głosowanie rodzinne”.
Na czym polega idea głosowania rodzinnego? Jakie argumenty przemawiają za jego wprowadzeniem? Jak miałaby wyglądać reforma i kiedy konkretnie miałaby wejść w życie? Odpowiedzi na te pytania znaleźć można w raporcie, który jest dostępny do pobrania za darmo na stronach Klubu Jagiellońskiego i Instytutu Sobieskiego.
Zaangażowanie Klubu Jagiellońskiego w opracowanie niniejszego raportu oraz sfinansowanie badań ilościowych możliwe było dzięki Darczyńcom, którzy wsparli kampanię 1,5% podatku, przekazując swoje środki na numer KRS Klubu: 0000128315. Wkład Instytutu Sobieskiego w prace eksperckie, redakcyjne i wydawnicze wsparty został ze środków przekazywanych przez Darczyńców.
