Nawet bez ani jednej złotówki z unijnych funduszy Polsce opłaca się być w UE
Szymon Szynkowski vel Sęk, zrzut ekranu z: https://www.youtube.com/watch?v=-pOuclGPPxc&t=194s
Unia nie jest ani rajem, ani piekłem. Powinna być miejscem pragmatycznej realizacji naszych interesów. Właśnie dlatego, że dziś ulega bardzo niekorzystnym tendencjom, tym bardziej powinniśmy starać się na nią wpływać, zamiast się na nią obrażać. Jeśli będziemy posługiwać się uproszczeniami i sprowadzać Unię do roli bankomatu, który z jednej strony daje nam pieniądze, a z drugiej narzuca szkodliwe rozwiązania, debata publiczna będzie prowadzić obywateli i klasę polityczną do błędnego wniosku, że Polska powinna opuścić UE. Byłoby to niebezpieczne z punktu widzenia polskich interesów – mówi Szymon Szynkowski vel Sęk, poseł Rozwoju Plus, w rozmowie z Klubem Jagiellońskim.
Obecnie prawicowi wyborcy mogą wybierać między kilkoma różnymi podejściami do relacji z Brukselą: totalnie antyunijną Koroną Grzegorza Brauna, nieco mniej eurosceptyczną Konfederacją Krzysztofa Bosaka i Sławomira Mentzena oraz niegdyś eurorealistycznym, a obecnie skręcającym coraz mocniej w stronę eurosceptycyzmu PiS-em Jarosława Kaczyńskiego. Jaki nurt na tym tle chce reprezentować Rozwój Plus?
Nasze środowisko skupia racjonalnych eurorealistów, dla których pragmatyczna realizacja polskiego interesu stoi na pierwszym miejscu, to oczywiste. Dlatego z zaniepokojeniem obserwowałem w ostatnich miesiącach tendencje w Prawie i Sprawiedliwości, w których trafna w wielu obszarach krytyka UE przestała obejmować zdolność do przedstawiania kontrpropozycji kierunków działań w polityce unijnej.
Zamiast tego nie tylko na obrzeżach partii, ale także coraz częściej w wewnętrznych dyskusjach zaczęły pojawiać się głosy o potrzebie rozważenia możliwości opuszczenia Unii Europejskiej.
W mojej ocenie takie głosy nie uwzględniają jednego zasadniczego faktu: Polska poza Unią to nowa rzeczywistość. W takiej hipotetycznej rzeczywistości mielibyśmy z jednej strony ogromny organizm gospodarczy i wspólny rynek, który prowadzi z nami aktywną konkurencję, żeby nie powiedzieć wojnę celno-handlową. Polska musiałaby zmierzyć się z tego rodzaju wyzwaniem.
Z drugiej strony na wschodzie mamy państwa wprost wrogie nam w obszarze bezpieczeństwa. W takich kleszczach gospodarczo-geopolitycznych Polska znajdowałaby się w arcytrudnej sytuacji.
Ale i obecna sytuacja Polski jest pełna wyzwań: w obszarze bezpieczeństwa, ale także w pewnych niedobrych tendencjach, które obserwujemy w Unii. To dla nas wielki wysiłek, aby odpowiadać na te wyzwania, starać się wpływać na kierunek, w którym zmierza Unia i korygować go tam, gdzie nie jest on dla nas korzystny. Należy też szukać do tego koalicjantów, wykazywać się proaktywną postawą i być mocnym nie tylko „w gębie”, lecz przede wszystkim w działaniach.
W mojej ocenie właśnie to powinno stanowić odpowiedź na obecne wyzwania stojące przed Unią, a nie opuszczanie tego statku, który co prawda ma swoje problemy i którego kurs nie zawsze nam odpowiada, ale z którego wyjście oznacza wyskoczenie na pełne, wzburzone morze. Uważam, że to jest zły kierunek.
My z kolei, jako Rozwój Plus, przedstawiamy bardzo konkretne koncepcje, w jaki sposób szukać możliwości korekty kierunku Unii Europejskiej, który dzisiaj w wielu obszarach budzi niepokój i wymaga zmiany.
Opinia publiczna może mieć problem ze zrozumieniem, czym tak naprawdę Rozwój Plus różni się od PiS-u, zwłaszcza że przez 6 lat Mateusz Morawiecki stał na czele rządu Zjednoczonej Prawicy. Gdzie widzi pan największe rozbieżności między ugrupowaniem Mateusza Morawieckiego a partią Jarosława Kaczyńskiego w podejściu do UE?
Po pierwsze, mamy pomysł na politykę unijną, a nie tylko krytykę – często trafną, ale niewiele przynoszącą. Politycy to nie publicyści, którzy mogą mieć komfort formułowania wyłącznie krytycznych ocen, ale osoby, które powinny nawet w bardzo trudnych warunkach podejmować próbę przedstawiania postulatów i strategii działania. Dlatego poza krytyką szkodliwych tendencji wewnątrz UE przedstawiliśmy koncepcję Europy strategicznych partnerstw oraz gospodarczego NATO.
Pierwsza zakłada Unię suwerennych państw, która integruje się tam, gdzie przynosi to realne korzyści – przede wszystkim przez dokończenie budowy wspólnego rynku i uwolnienie potencjału konkurencyjności duszonego dziś przez unijne przepisy – a cofa się tam, gdzie wkroczyła bez podstaw traktatowych.
Druga to propozycja budowy szerokiego, transatlantyckiego bloku wolnego handlu, w którym Unia jako całość pogłębia wymianę handlową z bliskimi partnerami spoza UE, na czele ze Stanami Zjednoczonymi. Jednocześnie podejmuje realne działania, by ograniczyć ekspansję Chin. Zachęcam do zapoznania się z tymi koncepcjami na naszych stronach internetowych, bo to rozbudowane, szczegółowe opracowania.
Dzisiaj ogromnym problemem, na który możemy mieć wpływ, a który nie jest akcentowany przez PiS, jest kwestia nadregulacji w Unii. Mamy całe duże obszary, gdzie wspólnota proponuje nowe regulacje, akty prawne i zajmowanie pól kompetencyjnych, czasem w sposób uprawniony traktatowo, a czasami naginający zasady.
Powinniśmy jako kraj budować wielką koalicję deregulacyjną w Unii Europejskiej. W wielu sprawach narasta bowiem poczucie, że Unia zbyt mocno rozepchnęła się ze swoimi kompetencjami i regulacje w wielu obszarach albo krępują przemysł, jak przepisy klimatyczne, albo też w kwestiach dotyczących migracji wkraczają w obszar uprawnień państw i zagrażają ich bezpieczeństwu wewnętrznemu.
Zamiast tylko krytykować, powinniśmy szukać sojuszników – a jest na to przestrzeń – którzy podobnie jak my będą patrzyli na te sprawy. Nie będą jedynie blokować kolejnych propozycji aktów prawnych, ale także aktywnie dążyć do uchylania rozwiązań, które się nie sprawdziły i w przypadku których Unia nieskutecznie wkroczyła w pewne obszary, działając kosztem interesów państw członkowskich.
Podam skrajny przykład. Jeżeli spojrzymy dzisiaj na oczekiwania Niemiec wobec chęci obronienia się przed pewnymi niedobrymi regulacjami ich przemysłu samochodowego, to myślę, że w tym obszarze można szukać – nawet i w tym kraju, z którym wiele nas przecież różni politycznie – wsparcia w obszarze postawienia swoistej tamy kolejnym przepisom klimatycznym hamującym czy krępującym rozwój przemysłu.
Podaję ten przykład, żeby pokazać, jak daleko czasami musimy poszukać potencjalnych koalicjantów do poszczególnych obszarów. W wielu sprawach mamy koalicjantów dużo bardziej oczywistych: kraje Trójmorza (3SI), Włochy, a czasami do różnych kwestii też kraje skandynawskie. Rzecz w tym tylko, żeby rzeczywiście tych partnerów poszukiwać, a nie skupiać się na wyrażaniu tutaj w kraju tylko i wyłącznie krytyki co do złych tendencji w Unii Europejskiej.
Najbardziej wyraziste przykłady z przeszłości obrazujące nieskuteczność, a czasem przeciwskuteczność nadmiernej pasywności w polityce europejskiej dotyczą wymiaru sprawiedliwości.
Za rządów Zjednoczonej Prawicy, gdy pojawiały się ingerencje instytucji europejskich w kwestie dotyczące polskiego wymiaru sprawiedliwości, zamiast próbować wyjaśniać sporne kwestie i szukać rozwiązań, które pozwoliłyby uniknąć kwestionowania tych przepisów przez instytucje europejskie na gruncie traktatowym, część naszego obozu w zasadzie machała ręką na to, co mówiły te instytucje, a część koncentrowała się na pohukiwaniu podczas konferencji prasowych w Warszawie. Paradoksalnie brak dostatecznie aktywnego dialogu pozwalał na coraz głębszą, siłową ingerencję w naszą suwerenność.
Nie tylko nie doprowadziło to do rozwiązania kryzysu wymiaru sprawiedliwości – raczej go pogłębiło – lecz jeszcze dało instytucjom europejskim pretekst do tego, żeby twierdzić, że nie ma dialogu ani współpracy. W związku z tym ta pałka, która była wymierzona w Polskę, zyskała dodatkową moc. Uważam, że nie powinniśmy dawać tego rodzaju pretekstów instytucjom unijnym.
Kolejnym ważnym elementem naszej polityki winno być wykorzystanie szczególnych więzów Polski z USA do budowy mocnego mostu transatlantyckiego UE-USA z wiodącą rolą Polski. Taki był plan na polską prezydencję w UE, którą projektowaliśmy w ten sposób z Mateuszem Morawieckim. Jej kotwicą miał być planowany szczyt UE-USA w Katowicach.
Planowaliśmy także podjęcie realnej dyskusji o rozbudowywaniu sieci wpływów w UE przez Chiny, i sposobach ograniczenia tej ekspansji, co jest dzisiaj wyzwaniem niedocenianym na forum europejskim i niemal zupełnie nieobecnym w polskim dyskursie politycznym. Te plany zostały niestety zupełnie zaprzepaszczone przez rząd Donalda Tuska.
Wspomniał pan, że prowadzenie jałowego i czasochłonnego sporu z Brukselą o praworządność było błędem. W jakich jeszcze obszarach w podejściu do UE dostrzega pan podobne błędy i co należało wtedy zrobić inaczej?
Myślę, że takim błędem był fakt, że chociaż zapowiadaliśmy kilkukrotnie przedstawienie propozycji zmian traktatowych, które miały wzmocnić polską suwerenność i ograniczyć rozpychanie się kompetencyjne instytucji europejskich, czy choćby ograniczyć możliwość odchodzenia od zasady jednomyślności na rzecz głosowania większością kwalifikowaną, to ostatecznie takie propozycje nie pojawiły się na negocjacyjnym stole w Brukseli.
W warstwie kierunkowej te propozycje były gotowe. Wpisaliśmy je również do programu PiS-u z 2023 roku, którego część unijną zresztą współtworzyłem. Tam pojawiały się konkretne rozwiązania, co można by było zrobić w warstwie ustrojowej i jakie rozwiązania wprowadzić. Rozwiązania zmierzające do zabezpieczenia kompetencji państw członkowskich i kontroli nadużywania prawa UE.
Testowaliśmy nawet na poziomie ministrów ds. europejskich gotowość do dyskusji nad naszymi propozycjami. Jednak nie było wewnątrz obozu Zjednoczonej Prawicy konsensusu politycznego, aby na poziomie europejskim tego rodzaju rozwiązania proponować i szukać do nich koalicjantów. Uznano, że w kampanii wyborczej lepiej jest po prostu krytykować UE, niż poszukiwać rozwiązań broniących naszych kompetencji.
To w mojej opinii był błąd, bo gdybyśmy za sprawą przedłożenia tego rodzaju konkretnych propozycji stali się liderem powstrzymywania UE przed różnymi błędnymi pomysłami, bylibyśmy dzisiaj dużo skuteczniejsi w reprezentacji polskiej racji stanu niż tylko mówiąc głośno różne rzeczy, ale nie kładąc w Unii Europejskiej na stole niczego konkretnego.
Podobnie było ze sporem o tzw. praworządność. W pewnym momencie ten rozogniony konflikt i działania instytucji unijnych, które podważały zaufanie we wzajemnych relacjach, dawały dodatkowe argumenty tym, którzy uważali, że w ogóle nie ma sensu prowadzić żadnego dialogu.
Bardzo dużą odpowiedzialność za ten zły stan ponosiła Komisja Europejska, która na różnych odcinkach tego spektaklu była zainteresowana politycznym podgrzewaniem sporu, a nie szukaniem kompromisu, ale po stronie PiS także zabrakło sprytu i determinacji, by zmierzyć się z tym wyzwaniem.
Dlatego warto uderzyć się w pierś i zastanowić, czy z naszej strony na odpowiednio wczesnym etapie podjęto wszystkie próby i sięgnięto po wszystkie narzędzia, żeby znaleźć rozwiązania, które obronią polską rację stanu i wprowadzą reformę wymiaru sprawiedliwości zgodną z oczekiwaniami obywateli, nienarażoną na atak instytucji z zewnątrz. Uważam, że w tym obszarze można i trzeba było zrobić znacznie więcej.
Gdy w 2022 r. wkraczałem na ten obszar jako nowy minister ds. UE, wiele ognisk tego konfliktu już płonęło. Nawet wtedy, kiedy próbowaliśmy znaleźć pewną ścieżkę rozwiązań, nasi byli koledzy, związani przede wszystkim z Solidarną Polską, uważali, że najwięcej w tej sprawie można wywalczyć na konferencjach prasowych w Warszawie. I w Warszawie rzeczywiście było o nich głośno, za to w Brukseli ich płomiennymi deklaracjami nikt się nie przejmował.
Ich działania być może przekonywały w tej sprawie część polskiej opinii publicznej, ale na pewno nie czyniły żadnego postępu w kluczowych negocjacjach z instytucjami unijnymi w ważnych dla nas sprawach.
Z pańskich słów wynika, że błędem PiS-u, ale zapewne także innych środowisk polskiej prawicy, jest koncentrowanie się na krytyce różnych unijnych programów czy inicjatyw, a nie na przedstawianiu własnych alternatywnych rozwiązań. Z tego względu w zasadzie trudno powiedzieć, jakiej Unii oczekuje prawica i jakiego miejsca we wspólnocie chciałaby dla Polski. Czy Rozwój Plus ma taką pozytywną wizję UE?
Oczywiście. To jest dokładnie to, co wyróżnia nasze środowisko. Dobrym punktem odniesienia jest tutaj przemówienie Mateusza Morawieckiego jeszcze z czasów rządów Zjednoczonej Prawicy z Heidelbergu z marca 2023 r., które potem zostało rozwinięte w koncepcji Europy strategicznych partnerstw i gospodarczego NATO zaprezentowanej na Poznańskim Kongresie Gospodarczym w październiku 2025 r.
W Heidelbergu Morawiecki przedstawił swoją wizję przyszłości Unii Europejskiej: takiej, która rozszerza się geograficznie, ale potrafi podjąć refleksję na temat cofnięcia się kompetencyjnego. Która integruje się gospodarczo, uczciwie szanując kompetencje i atuty konkurencyjne państw, ale nie narzuca im gorsetów regulacyjnych i ideologicznych.
W tej wizji Unia skupia się na oczekiwaniach obywateli, a nie na chęci uzasadnienia ingerencji instytucji europejskich w kolejne obszary regulacyjne i nie boi się przy tym odwoływać do własnych wartości. Jednocześnie nie unika współczesnych wyzwań gospodarczych ani konkurencji z największymi globalnymi aktorami.
Chodzi o konkurencję pozytywną, polegającą na tym, że walczymy o niskie ceny energii, a nie koncentrujemy się na propozycjach jakiejś autonomii strategicznej, które pojawiały się w przestrzeni publicznej i tylko rozdrażniały partnerów spoza UE, a nic bardziej konkretnego za sobą nie niosły.
Esencją tamtego przemówienia były propozycje, które złożyliśmy w programie PiS-u w 2023 roku. Ich słabością był natomiast fakt, że trudno było w obozie politycznym znaleźć zrozumienie nie tyle dla samych kierunków i tez, ile dla doboru aktywnych narzędzi i rzeczywistej, aktywnej gry na forum europejskim.
Mam wrażenie, że PiS brakowało świadomości, jak ważna jest to gra i jak wiele jest w naszych rękach. Dominowało przekonanie, że w tej grze i tak jesteśmy z góry skazani na przegraną, toteż nie warto podejmować rękawicy. To był fundamentalny błąd. Zamiast wściekle dalej grać do końca o nasze sprawy z zaciśniętymi zębami na nierównym boisku, postanowiliśmy zejść z niego z uśmiechem moralnej wyższości.
We wspomnianym przez pana przemówieniu w Heidelbergu Morawiecki de facto postulował powrót do „Europy ojczyzn” jako optymalnego modelu wspólnoty. Czy powrót do koncepcji luźniejszej współpracy nie sprawi, że Unia już na starcie będzie stała na przegranej pozycji w starciu z takimi hegemonami jak USA czy Chiny?
Uważam, że nie, choć myślę, że nie możemy tutaj mówić o powrocie do „Europy ojczyzn”, tylko raczej o stworzeniu pewnego nowego konceptu: Europy suwerennych państw, czy też, jak już wspominałem – strategicznych partnerstw. Konceptu, w którym przedmiotem integracji będą kluczowe obszary współpracy gospodarczej.
Przypomnę, że dzisiaj na przykład swoboda świadczenia usług, czyli jedna z ważnych czterech swobód, jest cały czas traktatową deklaracją, która nie została w pełni dokończona i wypełniona. W takim przykładowym obszarze my powinniśmy zatem twardo domagać się tego, żeby integracja wreszcie się dokonała i aktywnie znajdować koalicjantów do realizacji tego celu.
W tym aspekcie niektórzy duzi aktorzy w Unii Europejskiej, nasi konkurenci, bronią bardzo zdecydowanie i zazdrośnie swoich kompetencji narodowych. A akurat w tym obszarze mamy podstawy traktatowe, żeby domagać się dokończenia liberalizacji rynku usług i absolutnie powinniśmy to robić.
Z kolei w innych obszarach Unia, mimo że nie ma ku temu podstaw traktatowych, próbuje na siłę państwa integrować i wkraczać w ich kompetencje. Potrzebne jest więc ułożenie pewnego nowego porządku uwzględniającego te niedobre tendencje. Zasada jest prosta: więcej integracji tam, gdzie przewidują ją traktaty i gdzie służy wspólnemu rynkowi, mniej i tylko dla chętnych – tam, gdzie dzisiaj Unia wkracza bez mandatu. Deregulacja i dokończenie rynku usług nie są więc sprzecznością, tylko dwiema stronami tej samej strategii.
Potrzeba też stworzyć ramy gospodarcze – tutaj Mateusz Morawiecki zaproponował wizję gospodarczego NATO, czyli stworzenia szerokiej platformy współpracy – strefy wolnego handlu z innymi partnerami spoza UE, z którymi możemy zwiększać i intensyfikować wymianę handlową. Z równie wielką determinacją powinniśmy zmierzyć się z ekspancją Chin na rynki europejskie. Środowisko Rozwoju Plus jest chyba dzisiaj jedynym na polskiej scenie politycznej, które akcentuje wagę tego wyzwania, zupełnie umykającego w debacie publicznej.
Natomiast w kwestii samej Unii zwrócę uwagę na jedno: federaliści, czyli ci, którzy domagają się twardej integracji postępującej, zdają się nie dostrzegać faktu, że im bardziej będą przyspieszać przy tak dużej Unii, tym więcej państw może chcieć jednak zostać w tyle, zamiast podążać za tak szybko i w złym kierunku jadącym wehikułem.
Cofnięcie się w tej sprawie może paradoksalnie sprawić, że wiele krajów i ich obywateli odzyska zaufanie do integracji europejskiej oraz skupi się na tych obszarach, w których integracja może im służyć. Pojawi się wtedy większy konsensus, że pewne obszary takie jak swoboda świadczenia usług warto wzmocnić.
Podsumowując – mocniejsza integracja gospodarcza, deregulacja i rezygnacja z narzucania państwom ideologii to recepta na odzyskanie przez UE konkurencyjności na arenie globalnej, którą proponujemy.
Wspomniał pan trochę o budowaniu koalicji ad hoc w różnych głosowaniach na forum unijnym. Każde państwo posiada jednak swoich bliższych i dalszych partnerów. Z jakimi państwami Polska powinna bliżej współpracować w Unii?
W mojej ocenie sukcesem jest – i powinna być dalej kontynuowana – inicjatywa Trójmorza zapoczątkowana przez Andrzeja Dudę i później rozwijana przez rząd Zjednoczonej Prawicy, a dzisiaj kontynuowana przede wszystkim przez Prezydenta Karola Nawrockiego. Jest to format, w którym po pierwsze trzynaście państw Trójmorza tworzy w Radzie UE mniejszość blokującą – bez nich nie da się zebrać wymaganej większości państw członkowskich – co jest bardzo istotnym atutem i przewagą tego formatu np. nad Grupą Wyszehradzką. Po drugie jest to formuła, która może nieść Polskę do pełnego członkostwa w G20.
Wiele z państw Trójmorza posiada wspólne interesy zgodne z interesem Polski, więc w takiej koalicji może je skuteczniej reprezentować na forum unijnym. Mamy też wspólne problemy, także takie, które możemy razem rozwiązywać.
Chodzi tu głównie o infrastrukturę, a raczej jej braki na osi północ-południe, które możemy nadrabiać dzięki inicjatywie Trójmorza, tworząc nowe linie kolejowe, połączenia drogowe, szlaki energetyczne, współpracę cyfrową. To także ma swoje znaczenie w wymiarze obronności.
Po utracie rządu przez Zjednoczoną Prawicę początkowo format 3SI miał zostać uśmiercony, jako że rząd Donalda Tuska zupełnie nie wyrażał nim zainteresowania. Traktował ten pomysł w kategoriach PiSowskiego wymysłu, a nie formatu państwowego. Na szczęście zaangażowanie najpierw jeszcze Andrzeja Dudy, a później Karola Nawrockiego w kontynuację tej inicjatywy obroniło ją przed likwidacją.
Również na poziomie parlamentarnym prowadzimy bardzo aktywne prace w tym formacie. Sam jestem przewodniczącym Parlamentarnej Grupy ds. Trójmorza, w ramach której chcemy zbudować pewną markę państwowości tego formatu. Dzisiaj w skład grupy w parlamencie wchodzą przedstawiciele wszystkich klubów parlamentarnych, bez wyjątku. To ważne, ponieważ oznacza to ponadpartyjną trójmorską platformę współpracy parlamentarnej.
Dzięki temu dzisiaj zwolennikami konceptu Trójmorza stali się też niektórzy politycy koalicji rządowej – przykładowo Szymon Hołownia publicznie przyznaje, że zmienił swoje zdanie w tej sprawie i że obecnie uważa ten format za państwowo ważny. Także daleki ode mnie w zdecydowanej większości spraw marszałek Włodzimierz Czarzasty na spotkaniu z korpusem dyplomatycznym wymienia 3SI jako jeden z trzech najważniejszych dla Polski formatów multilateralnej współpracy.
Wykonaliśmy więc tutaj jako konstruktywna opozycja swoje zadanie i pracujemy nad tym, żeby wspierać aktywną współpracę trójmorską na poziomie prezydenckim. Mamy pewne sukcesy – chociażby postawa Słowacji, która do tej pory była słabo zaangażowana w Trójmorze, a dziś, sprawując prezydencję w tym formacie, stała się państwem bardzo w niego zaangażowanym. Wiem też, bo uczestniczę w tych pracach, że prezydent Słowacji planuje wspólne aktywności w tym formacie jeszcze w bieżącym roku z prezydentem Nawrockim.
Także Chorwaci po pewnym przestoju wrócili do dawnej aktywności w formacie Trójmorza. Zaczyna się aktywizować Austria, kraj wcześniej bardzo zdystansowany do 3SI. Rzecz jednak w tym, żeby nie tylko markować swoje zaangażowanie w tym formacie – bo pod presją opinii publicznej i opozycji rzeczywiście zauważono, że Trójmorze trudno będzie zabić – ale żeby to zaangażowanie wypełnić rzeczywistą treścią. Trójmorze to rzeczywiście fundamentalna koalicja państw z punktu widzenia realizacji polskiej racji stanu, tak na to patrzymy jako Rozwój Plus.
Czy nie widzi pan zagrożenia, że podejście do przyszłości UE takich państw należących do Trójmorza, jak wymieniona tu Austria, będzie się rozjeżdżać z polską perspektywą?
Dostrzegam takie zagrożenie i z tego względu musimy mieć Austrię w 3SI, żeby wciągać ten kraj w naszą perspektywę, skłaniać do zaangażowania i aby miało to przełożenie na perspektywę krajów Zachodu. Austria jest nietypowym krajem w tej grupie, ponieważ nie łączy nas tak dalece wspólna historia ostatnich stu lat.
W związku z powyższym niektórzy trochę patrzą na Austrię jako państwo, które do Trójmorza nie pasuje. Uważam jednak, że Austria jest ważnym elementem tego formatu, bo dzięki niej zyskuje on możliwość oddziaływania na kraje Europy Zachodniej, gdzie perspektywa jest często zupełnie inna.
Kilka miesięcy temu w „Rzeczpospolitej” ukazał się tekst byłego ministra ds. europejskich Konrada Szymańskiego, w którym autor dostrzegając paralele z Brexitem stawia tezę, że m.in. przez spłycanie skutków naszego członkostwa w Unii do kwestii merkantylnych i przypisywanie Brukseli różnych przewin (także tych wyimaginowanych) polska prawica kieruje debatę w stronę Polexitu. Zgadza się Pan z tą opinią?
Niektóre refleksje Konrada Szymańskiego z tego tekstu uważam za zbyt daleko idące, ale z istotną częścią jego wniosków się zgadzam. Choćby tam, gdzie pisze on o spłyceniu debaty, czy o tym, że ograniczenie jej tylko i wyłącznie do funduszy europejskich jest wielkim nieporozumieniem, bo przecież te środki, nawet w warstwie finansowej, to jedynie 15 proc. zysków Polski z obecności w Unii.
Lwia część zysków wynika ze wspólnego rynku, z braku barier handlowych, z braku barier celnych, z możliwości rozwijania się polskiego przemysłu, rolnictwa, sektora usług i całej gospodarki, tak naprawdę w nowych warunkach, gdzie potrafiliśmy być bardzo konkurencyjni. Tego wszystkiego by nie było bez wspólnego rynku.
Zatem Polska, nawet gdyby nie otrzymała ani złotówki z funduszy, byłaby beneficjentem obecności w Unii, tego nie można pomijać. Oczywiście ten bilans się zmienia i już nie jest tak oczywisty, jak w pierwszej dekadzie członkostwa. Polska zatem musi szukać swojego miejsca w tej nowej sytuacji, czym na pewno nie może być „wychodzenie z pokoju”.
Unia nie jest z założenia ani rajem, ani piekłem. Musi być miejscem pragmatycznej realizacji naszych interesów. Ponieważ ulega dzisiaj bardzo niekorzystnym tendencjom, tym bardziej musimy starać się na nią wpływać, a nie obrażać się na nią. Jeżeli zaś będziemy tylko operować bardzo prostymi pojęciami w ramach spłyconej debaty i ograniczać Unię do roli bankomatu, który daje nam pieniądze i narzuca same szkodliwe rozwiązania, to owe uproszczenie rzeczywiście będzie sprawiać, że refleksja zarówno obywateli, jak i klasy politycznej będzie podążać w błędnym kierunku, tj. konieczności wyjścia Polski z UE. Byłoby to niebezpieczne z punktu widzenia interesów Polski.
W tym aspekcie oceniam jako szkodliwe wzmacnianie płytkiej debaty o Polexicie zarówno ze strony Korony Grzegorza Brauna, jak i ze strony Koalicji Obywatelskiej, która nieustannie stara się przypisać różnym politykom „polexitowość”, co przez lata próbowała czynić wobec Zjednoczonej Prawicy. Nie rozumiem, dlaczego w tę grę Koalicji Obywatelskiej próbują się wpisać niektórzy politycy PiS.
Tendencje te bardzo krępują merytoryczną debatę o tym, co w Unii należy zmienić, które pomysły Komisji Europejskiej są złe i w jaki sposób można je skorygować. Taka debata jest bardzo potrzebna, a dyskusja o Polexicie bardzo ją utrudnia.
Szymański twierdzi również, że straciliśmy już kontrolę nad opowieścią o polskim członkostwie we wspólnocie, a kurs na wyjście z Unii wydaje się nieuchronny. Pan również podziela ten determinizm? Jakie działania należałoby podjąć, żeby odwrócić trend rosnącego eurosceptycyzmu?
To jest jedna z tych opinii z tego tekstu, których nie podzielam. Narzędzia do tego, żeby zmienić kurs debaty w Unii i o Unii są w rękach polskiej klasy politycznej. Tu akurat uważam, że Rozwój Plus ma do odegrania szczególną rolę.
Tym, co chcemy, żeby nas wyróżniało w debacie publicznej, jest odwołanie do konkretu, do merytoryki. Nie histeria czy nieustanne przerzucanie się w sposób propagandowy wyostrzonymi argumentami wyłącznie po to, żeby zwrócić uwagę opinii publicznej i uzyskać z tego krótkoterminowy zysk polityczny.
Chcemy proponować nowe koncepcje, takie jak Europa strategicznych partnerstw, gospodarcze NATO, wielka koalicja deregulacyjna, czy rozszerzenie Unii Europejskiej geograficznie i zawężenie kompetencyjnie. Wspomniałem tu jedynie o kilku sygnalnych punktach, bo nasza propozycja jest – o czym można przeczytać w naszym raporcie – znacząco szersza. Naprawdę potrzebna jest nam rzeczowa dyskusja, jak nasze interesy w UE układać. I to nie jest sprawa przegrana.
Wspomniał pan, że wasze środowisko chciałoby się wyróżniać merytorycznym podejściem. Czy zatem totalny i histeryczny sprzeciw wobec programu SAFE nie był błędem i zaprzeczeniem tej strategii?
Uważam, że dyskusja wokół tego programu nie zawsze opierała się na racjonalnych przesłankach, co utrudniało rzeczową rozmowę. Na pewno potrzebujemy różnych źródeł finansowania naszej obronności. Z pewnością można poszukać lepszych mechanizmów niż mechanizm SAFE, natomiast jeżeli te lepsze mechanizmy zostaną wyczerpane, a cały czas będziemy potrzebowali dodatkowego finansowania, trzeba za takim finansowaniem się rozglądać.
Drugą stroną medalu jest racjonalizacja wydatków zbrojeniowych – te pieniądze powinniśmy wydawać, jeśli tylko jest to możliwe, przede wszystkim w Polsce, w polskich firmach zbrojeniowych ale także na badania i rozwój u nas, stymulując naszą gospodarkę.
Do tego powinniśmy zawsze ważyć interesy dotyczące naszych finansów z jednej strony, a naszego bezpieczeństwa – które jest bezcenne – z drugiej. Jeżeli Polska nie odstraszy przeciwnika przed agresją, wówczas nawet najlepiej stojące finanse publiczne nie uratują nas przed poważnymi problemami.
Powróćmy jeszcze do tekstu Szymańskiego. Pojawia się tam opinia, że duża część prawicy ma problem, jak uzasadnić dalsze trwanie Polski w UE, gdyż widzi w niej zasadzie same negatywy. A pan jak uzasadniłby sens naszego członkostwa w Unii?
Po pierwsze, cały czas bilans gospodarczy jest dla nas jednoznacznie korzystny, co prawda już nie w takiej skali, jak był w pierwszej dekadzie członkostwa. Podkreślam raz jeszcze, że nie chodzi tutaj wyłącznie o przeceniane w debacie publicznej fundusze unijne. To oczywiście też ma swoje znaczenie, ale mam na myśli przede wszystkim zyski płynące ze wspólnego rynku. Wszyscy poważni eksperci o tym mówią.
Po drugie, pamiętajmy o tym, że alternatywą do bycia w Unii Europejskiej jest bycie poza Unią ze wszystkimi tego konsekwencjami. Jeśli jesteśmy we wspólnocie, wykorzystujemy brak barier handlowych i celnych. Nasze przedsiębiorstwa i firmy – choć życzylibyśmy sobie, żeby tych regulacji, szczególnie dotyczących usług, było jeszcze mniej – w sposób względnie swobodny są w stanie konkurować na zagranicznych rynkach. To wszystko zostałoby nam odebrane, bo wychodząc z Unii, bylibyśmy przedzieleni żelazną kurtyną celną.
Mamy przykład Wielkiej Brytanii – wyszła ona kilka lat temu z UE, ale UE wcale nie wyszła z UK. Wielka Brytania przyjęła na powrót w nieco zmienionej formule dużą część europejskiego prawodawstwa a to dlatego, że ponad 40% brytyjskiego eksportu kierowane jest do Unii Europejskiej. W przypadku Polski jest to znacząco więcej, bo aż 75% eksportu, plus dodatkowe 5% do Wlk Brytanii z jej unijnymi regulacjami. Nie trzeba być ekonomistą, by dostrzec, jakie konsekwencje mogłyby czekać polską gospodarkę w obliczu opuszczenia Unii.
Oprócz tego stracilibyśmy takie formaty jak na przykład Trójmorze, które jest formatem wewnątrzunijnym. Inne państwa wchodzące w jego skład straciłyby zainteresowanie współpracą z krajem, który opuszcza UE, będąc największym krajem i naturalnym liderem tego formatu.
Czasami próbuje się przeciwstawić 3SI Unii Europejskiej. Spotykam się z takimi głosami, że powinniśmy wyjść z Unii i w zamian stawiać na Trójmorze. W sposób oczywisty ta teza jest nie do utrzymania. To jest zupełnie inny format niż Unia, nie jest on organizacją międzynarodową, lecz grupą, o której sile stanowi zaangażowanie i wola współpracy funkcjonujących w jej ramach państw.
Dzisiaj i tak wielkim wyzwaniem jest zachęcanie państw do współpracy w tym formacie, lecz jest to możliwe dzięki temu, że wszystkie te kraje są członkami Unii Europejskiej, borykają się z podobnymi problemami i chcą na forum unijnym wspólnie je rozwiązywać. Jeżeli doszłoby do Polexitu, Polska straciłaby całą atrakcyjność jako lidera Trójmorza i ten format nie miałby zupełnie racji bytu.
Oczywiste jest też, że nie mamy bez UE w ramach 3SI wspólnego rynku. Gdybyśmy wyszli z UE, nikt z istniejących członków Trójmorza nie chciałby z nami takiego rynku budować w ramach tego formatu.
To chociażby pokazuje, jak ważna jest nasza obecność w Unii i na jak wiele obszarów się ona przekłada. Warto powiedzieć też o kwestiach dotyczących obronności. Oczywiście dzisiaj głównym filarem naszego bezpieczeństwa jest NATO, a nie Unia Europejska, ale wyjście poza kluczowy europejski klub współpracy gospodarczej niesie ze sobą konsekwencje również w obszarze bezpieczeństwa, co jest oczywiste.
Rozwój Plus, oprócz przeszło 40-stki posłów, ma również 3 europarlamentarzystów. Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy (EKR), Patrioci dla Europy, Europejska Partia Ludowa (EPP): do jakiej frakcji w Parlamencie Europejskim jest wam najbliżej i chcielibyście do niej dołączyć?
Obecnie jesteśmy we frakcji Europejskich Konserwatystów i Reformatorów i w wielu elementach ta frakcja pozwala dobrze realizować polskie interesy. W styczniu, w połowie kadencji Parlamentu Europejskiego, przyjdzie moment, kiedy otwiera się dyskusja o potencjalnej rekonfiguracji. Oczywiście będziemy się zastanawiać, czy można te polskie interesy w jakiejś innej frakcji reprezentować lepiej, czy też frakcja EKR jest frakcją optymalną.
Trudno mi dzisiaj wyobrazić sobie, że moglibyśmy przystąpić do Europejskiej Partii Ludowej. W wielu elementach polityka tej frakcji jest bardzo daleka od naszego spojrzenia na Unię, co jest też świadectwem ewolucji tego środowiska. EPP sprzed dwudziestu lat była zupełnie inną frakcją. Dzisiaj ta grupa jest w znaczącej mierze frakcją federalistyczną, dążącą do hiperintegracji europejskiej, a my jesteśmy wobec tego rodzaju poglądów dalece zdystansowani.
Będziemy się jednak zastanawiać nad tym, jaki jest optymalny model reprezentacji polskich interesów w Parlamencie Europejskim.
Mogę zapewnić o jednym – jako Rozwój Plus, zarówno w Parlamencie Europejskim, jak i w całym naszym podejściu do polityki unijnej, wolimy być nawet najbardziej zdyszaną, wyczerpaną i poturbowaną drużyną, która „zostawia serce” w grze o polskie sprawy na europejskiej murawie, niż wypoczętą ławką rezerwowych, z uśmiechem krytycznie komentującą grę, na którą wpływ mają zupełnie inni zawodnicy.
Publikacja nie została sfinansowana ze środków grantu któregokolwiek ministerstwa w ramach jakiegokolwiek konkursu. Powstała dzięki Darczyńcom Klubu Jagiellońskiego, którym jesteśmy wdzięczni za możliwość działania.
Dlatego dzielimy się tym dziełem otwarcie. Ten utwór (z wyłączeniem grafik) jest udostępniony na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0 Międzynarodowe. Zachęcamy do jego przedruku i wykorzystania. Prosimy jednak o podanie linku do naszej strony.
Adam Szymczyk
Szymon Szynkowski vel Sęk
