Witamy na stronie Klubu Jagiellońskiego. Jesteśmy niepartyjnym, chadeckim środowiskiem politycznym, które szuka rozwiązań ustrojowych, gospodarczych i społecznych służących integralnemu rozwojowi człowieka. Portal klubjagiellonski.pl rozwija ideę Nowej Chadecji, której filarami są: republikanizm, konserwatyzm, katolicka nauka społeczna. Możesz nas wesprzeć przekazując 1,5% podatku na numer KRS: 0000128315.

Informujemy, że korzystamy z cookies. Zachęcamy do regularnych odwiedzin naszej strony.

Schrony i samorządy. Co dotychczas zmieniła ustawa o ochronie ludności?

przeczytanie zajmie 4 min
Schrony i samorządy. Co dotychczas zmieniła ustawa o ochronie ludności? źródło: Unsplash

Wiele osób pyta dziś, czy mamy dziś odpowiednią liczbę schronów i innych miejsc ukrycia. Najprostsza odpowiedź brzmi: nie wiadomo. Bardziej skomplikowana: prace trwają, ale na horyzoncie nie widać finału.

W Białymstoku zmodernizowano schron dla 200 osób. W Poznaniu projektowane są ukrycia w dziewięciu placówkach oświatowych. W Karczewie burmistrz we wrześniu 2026 r. informował o braku jakiegokolwiek schronu. Wszystkie trzy samorządy faktycznie realizują zadania wynikające z ustawy, ale z punktu widzenia mieszkańca ich sytuacja jest zupełnie różna.

Chcąc sprawdzić, co zmieniło się od początku 2025 roku, kiedy weszła w życie Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, pytamy: ile osób może się dziś schronić i ile miejsc przybyło? Dostępne dokumenty podają natomiast liczby sprawdzonych budynków, ekspertyz, projektów i umów. Żeby ocenić postęp, trzeba najpierw ustalić, co faktycznie każda z tych liczb oznacza.

Co właściwie nazywamy schronem?

Nie każde miejsce, do którego można zejść podczas alarmu, jest schronem w rozumieniu ustawy. Schron jest hermetyczny, czyli szczelnie zamknięty, i ma odpowiednie instalacje. Ukrycie zaś nie jest hermetyczne, ale także musi spełniać określone wymagania. Miejsce doraźnego schronienia z kolei (MDS) powstaje przez przystosowanie istniejącej przestrzeni.

Kategorie te oznaczają różne standardy ochrony. Kiedy czytamy o kolejnych obiektach, musimy wiedzieć, do której należą. Dopiero wtedy można ocenić, co zapewnią ludziom.

Ustawa pozwala też uznać za budowlę ochronną obiekt, który wymagania spełni dopiero po przebudowie. Budynek może więc uzyskać taki status, choć potrzebne prace pozostają do wykonania. W decyzji administracyjnej i w ocenie bieżącego bezpieczeństwa mieszkańców będzie oznaczał zatem zupełnie co innego.

Kontrola NIK obejmująca lata 2020–2023 wykazała, że wymagań technicznych nie spełniało 68% schronów poddanych oględzinom i ponad połowa ukryć. To wynik sprawdzenia wybranych kontrolnie obiektów, nie całego kraju. Pokazuje on jednak, dlaczego stare ewidencje wymagały weryfikacji i jaki być stan wejściowy infrastruktury w momencie podpisania ustawy.

Przepisy określają też cel planowania. W miastach trzeba przewidzieć schronienie dla co najmniej połowy osób przebywających podczas zagrożenia, w tym jednej czwartej w schronach i ukryciach. Poza miastami wartości wynoszą 25% i 15%.

Przedsięwzięcie nie zawsze oznacza gotowe miejsce

Mając tę wiedzę, sięgnijmy do rządowego sprawozdania za 2025 r. Znajdujemy w nim 7613 przedsięwzięć dotyczących MDS, 627 ukryć i 661 schronów. Liczby mogą sugerować rozległy program budowy. Opis wyjaśnia jednak, że zadania obejmowały przede wszystkim ekspertyzy i dokumentację.

Ekspertyza pomaga ustalić, czy budynek nadaje się do wykorzystania i co trzeba zmienić, a projekt określa sposób wykonania zmian. Obie prace są potrzebne, lecz żadna nie oznacza zakończenia prac. Liczba przedsięwzięć nie mówi więc, ile miejsc można na dziś udostępnić.

Podobny problem pojawia się przy wynikach sprawdzeń nadzoru budowlanego. Spośród 3394 stanowisk w 617 przypadkach potwierdzono spełnianie lub możliwość spełniania ocenianych kryteriów. W 1181 stwierdzono brak możliwości spełniania przynajmniej jednego, a w 1596 potrzebę dalszych czynności, w tym ekspertyz.

Ważne i bardzo problematyczne jest tu sformułowanie „spełnia lub może spełniać”. Połączenie ich utrudnia ustalenie, ile obiektów wymaga jeszcze robót. Sprawdzenia trochę porządkują zasób, ale ich wyników nie można bezpośrednio przeliczyć na gotowe miejsca.

Kiedy mieszkaniec czuje się bezpiecznie?

Zejdźmy na chwilę na bardziej namacalny poziom i spójrzmy na opisane działania z perspektywy mieszkańca. Zmodernizowanie białostockiego schronu dla 200 osób oznacza zakończenie konkretnych prac i dostępność obiektu dla mieszkańców. Ekspertyzy kolejnych 22 budowli w tym samym mieście dopiero przygotowują następne inwestycje.

Ostatnio władze Poznania zapowiedziały projekty ukryć w standardzie U-1 w dziewięciu szkołach i przedszkolach, ale przed nimi jeszcze długa droga. Wszystkie te zadania są potrzebne, ale na pytanie o dostępne dziś schronienie odpowiadają w różnym stopniu.

Jeszcze wyraźniej pokazuje to Karczew. Samorząd przygotowuje MDS i może to wykazać w dokumentacji, ale burmistrz w rozmowie z Serwisem Samorządowym PAP wskazuje na brak jakiegokolwiek publicznego schronu lub ukrycia dostępnego na ten moment w mieście.

Dlatego zbiorcze zapowiedzi wymagają ostrożnego odczytania. Mazowieckie „około 600 obiektów” obejmuje zarówno planowane modernizacje, jak i (w większości) dokumentację. Dopóki nie rozdzielimy tych etapów, trudno powiedzieć, gdzie zwiększa się już dostępność schronienia, a gdzie powstają dopiero warunki do jej poprawy.

Kiedy projekt zamieni się w dostępne schronienie?

Tempo prac trzeba oceniać z uwzględnieniem kalendarza zmian i z wyrozumiałością dla stanu zastanego. Rozporządzenie o warunkach technicznych budowli ochronnych weszło w życie dopiero 28 listopada 2025 r. To ważny kontekst pierwszego roku wdrażania ustawy, choć nie tłumaczy każdego opóźnienia. W 2026 r. trzeba już oceniać wykorzystanie wydanych regulacji.

Nowelizacja z kwietnia 2026 r. umożliwiła finansowanie wieloletnich inwestycji budowlanych. Jej znaczenie będzie widoczne w harmonogramach: po projekcie powinny nastąpić roboty, z terminem i źródłem finansowania. Inaczej dokumentacja pozostanie jedynym wynikiem przygotowań.

W mniejszych gminach warto zastanowić, czy zaplecze organizacyjne zakupu ekspertyz, dokumentacji i prowadzenia zamówień nie powinno znajdować się jednak na poziomie powiatowym.

Na najniższym poziomie naszego podziału samorządowego często brakuje bowiem po prostu kompetencji do sprawnego przeprowadzenia inwestycji w OliOC. Ograniczeniem mogą być kadry, dostępność projektantów, koszt robót, wyjściowy stan budynków lub finansowanie kolejnego etapu. Potrzeby trzeba jednak ustalić lokalnie, blisko obywatela.

Nawet zakończenie remontu nie wyczerpuje oceny dostępności miejsc. Mieszkaniec musi być w stanie dotrzeć do obiektu, a ktoś musi go otworzyć i obsłużyć. Ta sama liczba miejsc oznacza inną dostępność, gdy są rozłożone po dzielnicach, niż gdy skupiają się w jednej części miasta. Planowanie powinno uwzględniać miejsca pracy, szkoły oraz osoby wymagające pomocy.

Potrzebne są też odpowiedzi na pytania o nocny alarm, zastępstwo nieobecnego pracownika, sprawność wyposażenia i koszty utrzymania. Procedury należy sprawdzać podczas ćwiczeń, a przeglądy i konserwację uwzględniać w budżecie. To kolejne informacje, których sama liczba wyremontowanych budynków nie zastępuje.

Dla mieszkańca postęp staje się odczuwalny wtedy, gdy wie, gdzie może się schronić, jaką ochronę zapewnia dane miejsce i czy zostanie ono udostępnione podczas alarmu. Dlatego ocena ustawy musi obejmować całą drogę: od sprawdzenia budynku i przygotowania projektu, przez wykonanie prac, po utrzymanie obiektu i organizację jego otwarcia.

Czekamy na konkrety

Na początku pytaliśmy, ile miejsc przybyło i ilu ludzi może z nich skorzystać. Dostępne źródła nie pozwalają jeszcze udzielić pełnej odpowiedzi, choć potwierdzają zakończone modernizacje i liczne przygotowania.

Skala prac jest obiektywnie duża i nie należy być przesadnie alarmistycznym, jednak potrzebujemy zestawień i map, które czytelnie oddzielą obiekty planowane i projektowane od tych, w których zakończono prace i zapewniono możliwość przyjęcia ludzi.

Kolejne sprawozdania powinny pokazywać czytelniej, które z tych przygotowań doprowadzono do końca, jaką pojemność uzyskano i komu zapewniono dostęp. Rządzący i samorządy nie powinny się obawiać stanięcia w prawdzie wobec skali wyzwania, bo tylko wtedy będzie można ocenić zarówno skuteczność nowych przepisów, jak i zadania, które nadal stoją przed nami.

Publikacja nie została sfinansowana ze środków grantu któregokolwiek ministerstwa w ramach jakiegokolwiek konkursu. Powstała dzięki Darczyńcom Klubu Jagiellońskiego, którym jesteśmy wdzięczni za możliwość działania.

Dlatego dzielimy się tym dziełem otwarcie. Ten utwór (z wyłączeniem grafik) jest udostępniony na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0 Międzynarodowe. Zachęcamy do jego przedruku i wykorzystania. Prosimy jednak o podanie linku do naszej strony.