Waldemar Żurek mówi o „nielegalnym lobbingu”. Trudnowski: Nie ma czegoś takiego

Polską opinią publiczną i mediami wstrząsnęła niedawno sprawa Zondacrypto oraz głośne oskarżenia o rzekomy „nielegalny lobbing”, które padły m.in. z ust ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka. Jak pokazuje Piotr Trudnowski w najnowszym odcinku Trudno Powiedzieć, nie ma czegoś takiego, a nasze prawo w tym zakresie wymaga zmian.

Zasłona dymna 

Piotr Trudnowski stawia sprawę jasno: ustawa, która w teorii miała chronić struktury państwa przed patologicznymi i nieczystymi wpływami grup interesu, w praktyce od lat pozostaje martwą literą prawa, służącą jedynie uspokajaniu opinii publicznej i tworzeniu iluzji kontroli.

– Od wielu, wielu lat regulacja lobbingu w Polsce jest krytykowana przez wszystkich ekspertów jako niemalże pomnik legislacyjnego absurdu, jako rzecz, która nie ma prawa działać, jako regulacja fikcyjna i istniejąca tylko po to, by można było powiedzieć: „W Polsce mamy regulacje lobbingu, wszystko jest w porządku” – mówił były prezes Klubu Jagiellońskiego.

Adresując jednak słowa samego ministra Żurka zauważył, że w naszym kraju nie ma takiej instytucji jak nielegalny lobbing, ze względu na regulacje ustawowe.

– Otóż w Polsce nie istnieje coś takiego jak nielegalny lobbing. Takie zwierzę po prostu w Polsce funkcjonować nie może, bo tak napisaliśmy sobie przed wieloma laty prawo […] Ustawa za lobbing uznaje wszelkie zgodne z prawem działania mające na celu wpłynięcie na bądź to konkretną decyzję, bądź to kształt stanowionego prawa – stwierdził dobitnie Trudnowski

Definicja z gumy

Zdaniem eksperta KJ, bezpośrednią konsekwencją tak wadliwie skonstruowanych przepisów jest to, że potoczne rozumienie lobbingu jako mrocznych, korupcyjnych układów na szczytach władzy całkowicie rozmija się z tym, jak funkcjonowanie państwa postrzega polski ustawodawca.

– Z powodu tej definicji lobbingiem w Polsce jest tylko to, co jest zgodne z prawem. I co więcej, większość z tych rzeczy nie ma wiele wspólnego z jakimś negatywnym, zakulisowym, niemalże korupcyjnym mechanizmem, który wielu osobom przychodzi do głowy, kiedy słyszą słowo lobbing – mówił.

Ten ustawowy absurd idzie jednak o krok dalej – przez niedbale napisaną ustawę definicja lobbysty rozciąga się w nieskończoność, obejmując swoimi ramami najzwyklejsze przejawy zaangażowania społecznego oraz podstawowe formy demokratycznej partycypacji:

– Jeżeli ja powiem, że ustawa o lobbingu jest do bani i należy ją napisać od nowa, to w tym momencie staję się zgodnie z polskim prawem lobbystą. […] Jesteście lobbystami wtedy, kiedy bierzecie udział w konsultacjach społecznych, publicznych. Jesteście lobbystami wtedy, kiedy podpisujecie petycję do posłów, by podpisali albo zawetowali jakąś ustawę – zauważył były prezes KJ.

– Wszyscy jesteśmy lobbystami, jeżeli jakkolwiek oczekujemy konkretnych działań, czy to legislacyjnych, czy innych od polskich władz – dodał.

Martwica prawa

Według Trudnowskiego prawdziwy ustrojowy dramat zaczyna się jednak wtedy, gdy państwo próbuje uregulować tę formę nacisku, która jest wykonywana ściśle komercyjnie.

– Mianowicie, żeby zostać uznanym za prowadzącego zawodową działalność lobbingową, w dużym skrócie musimy podpisać z podmiotem trzecim umowę cywilnoprawną o tym, że prowadzimy działalność lobbingową – zauważył ekspert.

To absurdalne i wąskie kryterium sprawia, że potężne korporacje mogą całkowicie legalnie i bez żadnego wpisu do rejestru wpływać na proces legislacyjny, o ile tylko ubiorą swoje działania w szaty trzeciego sektora, tworząc fasadowe organizacje społeczne:

– Jeżeli jest jakaś fundacja, stowarzyszenie, które otrzymuje sowite darowizny od jednej firmy i idzie do Sejmu lub do rządu ubiegać się o regulację korzystną dla swojego bogatego sponsora, nie mamy do czynienia z żadnym zawodowym, regulowanym lobbingiem – stwierdził Piotr Trudnowski

– Nawet jeżeli taka firma zatrudnia na umowę o pracę de facto lobbystę, a właściwie tzw. „specjalistę do spraw public affairs”, to w myśl przepisów nie mamy do czynienia z zawodowym, regulowanym lobbingiem, bo nie ma umowy cywilnoprawnej dotyczącej prowadzenia zawodowego lobbingu – skwitował.

Bezkarność pełną gębą

Jak zauważa Trudnowski, system kar przewidziany dla tych nielicznych, którzy z jakiegoś powodu zdecydują się grać wedle reguł i wpadną w sidła tej wadliwej ustawy, zakrawa o kpinę i dotyczy wyłącznie jednego, niezwykle specyficznego błędu formalnego.

– Żeby było śmieszniej, jedyną rzeczą, za które można, za którą można zostać w Polsce ukaranym, prowadząc jakąkolwiek działalność lobbingową, to kiedy prowadzimy tę zawodową działalność lobbingową  i nie zgłosimy tego do odpowiedniego urzędnika – mówił były prezes Klubu Jagiellońskiego

Zauważył jednak, że nawet w hipotetycznej sytuacji, w której aparat państwowy złapie kogoś za rękę na tym drobnym niedopatrzeniu urzędniczym, narzędzia finansowej represji, którymi dysponuje państwo w zderzeniu z wielomilionowymi zyskami z lobbowanych ustaw, są po prostu symboliczne.

–Nawet jeżeli ktoś popełni tego rodzaju niestosowność, podpisze taką umowę, a potem tego nie zgłosi, to maksymalna kara, jaką można go ukarać, to jest pięćdziesiąt tysięcy złotych – dodał Trudnowski

Ułuda przejrzystości

W podobnym tonie do Trudnowskiego sprawę stawia Marta Wenclewska, ekspertka Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego ds. procesu legislacyjnego.

Jak wskazuje w raporcie „Fikcja jawności”, wydanym przez CAKJ, polskie przepisy rejestrowe są skonstruowane w sposób, który całkowicie wypacza sens transparentności i pozwala korporacjom na omijanie kontroli dzięki prostej luce w prawie pracy.

„W ten sposób z katalogu podmiotów, które podlegają kontroli i rejestracji, wyłączono choćby przedstawicieli firm, którzy są w nich zatrudnieni na etacie, a którzy przecież mogą w legalny sposób zabiegać o interesy swojego pracodawcy” – pisze Wenclewska.

Zauważa, że taka konstrukcja prawa sprawia, że oficjalne ewidencje z każdym rokiem pustoszeją, a faktyczne wywieranie wpływu na prawo przenosi się do kuluarów i urzędów centralnych z pominięciem parlamentu:

„Z roku na rok coraz mniej podmiotów znajdujących się na liście ministra rejestruje swoją działalność w Sejmie. […] Na podstawie tych danych można jedynie przypuszczać, że główne działania podmiotów prowadzących zawodową działalność lobbingową koncentrują się przede wszystkim na poziomie rządowym w poszczególnych ministerstwach, nie w parlamencie” – stwierdza ekspertka.