Kruchy rozejm. Jak długo wytrzyma porozumienie Kaczyński–Morawiecki?

– Jarosław Kaczyński wciąż nosi w sobie traumę lat 90. To dawne doświadczenia z pluralistycznymi formacjami sprawiły, że dziś prezes każdą wewnętrzną różnorodność postrzega po prostu jako słabość – mówi Paweł Musiałek w rozmowie z Igorem Janke.

Obraz uśmiechniętych liderów Prawa i Sprawiedliwości po wielogodzinnym spotkaniu na szczycie może sugerować zażegnanie kryzysu, z jakim zmaga się ostatnio ta formacja, jednak głębsza analiza sytuacji wskazuje, że mamy do czynienia jedynie z chwilową deeskalacją.

Jak zauważa Paweł Musiałek, porozumienie między Jarosławem Kaczyńskim a Mateuszem Morawieckim stoi na niezwykle kruchym fundamencie.

Spór o diagnozę

Fundamentem sporu nie jest jedynie personalna rywalizacja Przemysława Czarnka z Mateuszem Morawieckim o miano „delfina” Jarosława Kaczyńskiego. To starcie dwóch całkowicie odmiennych wizji prawicowości, które analitycznie można podzielić na nurt „biały” i „czerwony”.

„Biała prawica” to państwowcy i technokraci skupieni wokół byłego premiera. Ich paliwem jest rozwój, wielkie inwestycje (tzw. partia CPK) oraz próba dotarcia do „cichej Polski”; wyborców, którzy nie odnajdują się w agresywnej polaryzacji.

Z kolei „czerwona prawica”, której twarzą stał się Przemysław Czarnek , karmi się resentymentem wobec liberalnych salonów i świata zachodnich elit. To prawica „rewolucyjna”, operująca emocją odwetu i budująca tożsamość na byciu „anty-”.

– To nie będzie polifonia, o której marzy prezes. To będzie raczej kakofonia. Bardzo trudno wyobrazić sobie melodię, w której te dwie orkiestry byłyby w stanie zgodnie cokolwiek zagrać. Rozwidlenie pnia polskiej prawicy nastąpiło na tak wczesnym etapie, że dziś trudno go już skleić w jedną całość” – ocenia prezes Klubu Jagiellońskiego w rozmowie z Igorem Janke na kanale Układ Otwarty.

Główna linia frontu przebiega przez interpretację ostatnich spadków poparcia. Frakcja tzw. „maślarzy” (czerwonych) uważa, że PiS słabnie, bo jest zbyt mało wyrazisty i pozwala Konfederacji przejmować prawą flankę. Ich receptą jest jeszcze mocniejszy kurs – bezkompromisowy i konfrontacyjny.

Naprzeciw nich stoją „harcerze” Morawieckiego, którzy ostrzegają, że bez odzyskania centrum i zwiększenia atrakcyjności dla młodszych pokoleń, partia skazuje się na trwałą opozycję.

Trauma lat 90. 

Kluczem do zrozumienia postawy lidera PiS jest jego historyczna trauma z czasów Porozumienia Centrum. Kaczyński pamięta lata 90., gdy frakcyjność i polifonia doprowadziły do rozpadu prawicy i lat politycznego niebytu. Dla niego pluralizm jest synonimem słabości.

– Zarządzanie przez unikanie frakcji stało się dla Kaczyńskiego dogmatem. Dziś jednak bohatersko rozwiązuje problemy, które sam stworzył, bo tłumienie głosów odrębnych doprowadziło do sytuacji, w której lider staje się toksyczny dla własnych kandydatów, a partia nie jest w stanie wygenerować nowej energii  – twierdzi prezes Klubu Jagiellońskiego.

W tym kontekście Mateusz Morawiecki coraz wyraźniej kreśli swój „Plan B”. Budowa stowarzyszenia, debaty z politykami od lewicy po Konfederację i odświeżony język modernizacji mogą być przygotowaniem do scenariusza „pół kroku”.

To próba stworzenia formacji typu „Fidesz minus Orbán”, konserwatywnej, ale opartej na wizji rozwojowej, a nie na resentymencie. Jeśli Kaczyński nie pozwoli na rzeczywistą odrębność głosu byłego premiera, rozłam może stać się jedyną drogą dla technokratycznego skrzydła prawicy. Obecny spokój jest więc tylko taktyczną pauzą.