Obligacje na czołgi i CPK na wzór USA, Wielkiej Brytanii i Francji? Jesteśmy na to gotowi!
Pierwszy raz w historii wyemitowano je pod koniec wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych, a dziś są powszechne wśród największych gospodarek świata, do których aspiruje Polska. Obligacje długoterminowe, a konkretnie tzw. 20-latki to sposób na przejście przez trudne czasy. W najnowszym #KonkrecieKJ postulujemy zwiększenie ich udziału w strukturze długu publicznego, co pozwoli nam sfinansować wydatki zbrojeniowe i kluczowe inwestycje w czasie geopolitycznej zawieruchy.
Czym są obligacje długoterminowe?
Poza podatkami, obligacje skarbowe stanowią główne źródło finansowania wydatków rządowych, takich jak inwestycje infrastrukturalne, programy społeczne czy inwestycje w obronność. Wśród nich znajdują się również obligacje z długim terminem zapadalności, czyli takie, których wykup przez państwo następuje dopiero po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach od emisji. Pozwalają one na uzyskanie niezbędnych funduszy na inwestycje już teraz, jednocześnie odraczając spłatę na dłuższy okres.
Zagrożenia dla bezpieczeństwa Polski – w tym potencjalna agresja Rosji – mogą zmaterializować się w perspektywie średniookresowej. Tego typu wydarzenia, ale także inne napięcia w polityce międzynarodowej, mogą prowadzić do wzrostu kosztów obsługi polskiego długu publicznego, który już teraz dynamicznie rośnie i według prognoz ma przekroczyć 60 proc. PKB w najbliższych latach.
W takich okolicznościach obligacje długoterminowe – tzw. 20-latki – wyemitowane, gdy tylko stopa referencyjna NBP znajdzie się na docelowym poziomie, mogą pomóc nam „zamrozić oprocentowanie” i tym samym zwiększyć odporność naszego sektora finansów publicznych i całego państwa na taki wstrząs.
Szersze wykorzystywanie obligacji długoterminowych można też postrzegać jako sygnał dojrzałości państwa i jego systemu finansów publicznych. Państwa o stabilnej pozycji gospodarczej są w stanie finansować się na rynkach na bardzo długie okresy, dlatego większa skala takich emisji potwierdziłaby również, że Polska osiągnęła wysoki rozwój gospodarczy.
Obligacje długoterminowe za granicą
Polska, która aspiruje do grona dwudziestu największych gospodarek na świecie, wprawdzie emituje tak zwane 20-latki, ale w proporcji znacząco mniejszej od innych rozwiniętych państw.
„Kraje rozwinięte – Wielka Brytania, Francja, USA czy Japonia – emitują obligacje 20-letnie na cele ogólnobudżetowe. Tamtejsze ministerstwa finansów dokonują emisji, za którą otrzymują pieniądze, które mogą wydać na to, co uznają za słuszne.
Obecnie praktykuje się »znaczone obligacje« – jednak trudniej byłoby je wycenić rynkowi finansowemu. Zwykle nie przypisuje się obligacji do konkretnych projektów, ale można by je reklamować w odpowiedni sposób, mówiąc o obligacjach wojskowych, prorozwojowych etc. Środki uzyskane z ich emisji mogłyby zostać wydane jak tylko Ministerstwo Finansów uzna za słuszne” – mówią Michał Kucharzewski oraz Iwo Wójcik, autorzy #KonkretuKJ.
Obligacje długoterminowe nie są niczym nowym – tradycja wieloletnich obligacji, także tych na cele wojskowe, jest niezwykle bogata. Wystarczy przywołać przykłady Stanów Zjednoczonych, w których po raz pierwszy w historii rząd unionistów wyemitował tzw. 20-latki, obligacji wojennych emitowanych w czasie I i II wojny światowej przez państwa zaangażowane w wojny, aż po sytuację z marca 2022 roku, kiedy rząd Ukrainy ogłosił emisję w celu sfinansowania obrony przed Rosją.
20-latki pomogłyby finansować wydatki na obronność
„Żyjemy w czasach niestabilnych. Po pierwsze, emisja 20-letnich obligacji pozwoliłaby Ministerstwu Finansów nie martwić się rolowaniem długu przez kolejne 20 lat. Możemy bowiem założyć, że za 20 lat od teraz Polska będzie krajem znacznie bogatszym, dla którego spłata tego długu będzie relatywnie prostsza.
Po drugie – aktywa obronne: czołgi, samoloty, infrastruktura wojskowa – są rzeczami o dość długiej żywotności i długim horyzoncie życia (amortyzacji). Powinniśmy więc finansować je w odpowiedni sposób. Kiedy kupujemy dom, bierzemy kredyt hipoteczny na wiele lat, a nie chwilówki co roku. Podobnie, kupując sprzęt wojskowy na wiele lat, powinniśmy dopasować pożyczkę na podobną długość” – twierdzą autorzy raportu.
Zwracają jednak uwagę na to, że minusem szerokiej emisji obligacji 20-letnich jest fakt, że nie potrafimy ocenić, jak chłonny jest rynek, ponieważ państwo polskie wcześniej tego nie robiło. Z tego powodu rozsądniejsze, ich zdaniem, wydaje się stopniowe zwiększanie liczby 20-latek, zamiast jednej emisji o szerokiej skali.
Obligacje 20-letnie zamiast SAFE?
Na pytanie, czy emisja obligacji 20-letnich byłaby dobrym rozwiązaniem w kontekście sporów wokół programu SAFE, nasi eksperci stwierdzili, że – jak prawie zawsze w ekonomii – odpowiedź brzmi: to zależy.
„Obligacje 20-letnie na pewno byłyby droższe niż EU SAFE czy SAFE 0%. Jednocześnie, ze względu na relatywnie »płytki« rynek długich polskich obligacji, raczej nie byłoby możliwe w krótkim okresie zebranie porównywalnej kwoty do programów SAFE. Obligacje 20-letnie powinny więc być używane przez Ministerstwo Finansów jako rozwiązanie uzupełniające, które pozwoliłoby lepiej dopasować czas życia aktywów i pasywów” – twierdzą Kucharzewski i Wójcik.
Według autorów raportu, polskie firmy zbrojeniowe mogłyby wykorzystywać obligacje 20-letnie dzięki Funduszowi Wsparcia Sił Zbrojnych, przez który rząd składałby zamówienia na np. 15 lat do przodu w polskich firmach. Następnie Bank Gospodarstwa Krajowego poprzez Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych pozyskiwałby finansowanie dzięki emisji obligacji 20-letnich.
Publikacja nie została sfinansowana ze środków grantu któregokolwiek ministerstwa w ramach jakiegokolwiek konkursu. Powstała dzięki Darczyńcom Klubu Jagiellońskiego, którym jesteśmy wdzięczni za możliwość działania.
Dlatego dzielimy się tym dziełem otwarcie. Ten utwór (z wyłączeniem grafik) jest udostępniony na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0 Międzynarodowe. Zachęcamy do jego przedruku i wykorzystania. Prosimy jednak o podanie linku do naszej strony.
