Liberalny rewizjonizm. Dlaczego Tusk nie znosi Pełczyńskiej-Nałęcz?

Chce wizji, a tych którzy jej nie mają, wysyła do lekarza. Jest odwrotnością Donalda Tuska, bo wierzy w liberalizm, ale krytykuje liberałów za pogardę wobec ludu. To jednak za mało, żeby osiągnąć podmiotową pozycję w koalicji. Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz stoi bowiem na czele skompromitowanego projektu politycznego, z dużą wewnętrzną opozycją.

„Tusk się wściekł” – to zdanie, tak już zgrane, dobrze podsumowuje klimat, jakim owiana jest od paru dni sytuacja w koalicji rządzącej. Wbrew oczekiwaniom wybory na przewodniczącą Polski 2050 wygrała Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz; osoba, której premier bynajmniej nie darzy sympatią. Jakkolwiek popaść w niełaskę Tuska jest stosunkowo łatwo, tak wydaje się, że w przypadku minister funduszy ta emocja jest szczególna.

Tłumaczyć to można na wiele sposobów, choć najważniejszy z nich brzmi: Pełczyńska-Nałęcz to krew z krwi liberalnego mainstreamu, a mimo to nie unika krytycyzmu wobec własnej formacji intelektualnej.

Zanim bowiem obecna szefowa Polski 2050 została prawą ręką Szymona Hołowni, pracowała jako dyrektorka Forum Idei Fundacji Batorego i uprawiała coś, co ówcześnie (czyli mniej więcej w połowie PiS-owskiej ośmiolatki) zaciekle zwalczano jako symetryzm. Tak naprawdę chodziło o niezgodę na jakąkolwiek krytyczną refleksję na temat 30 lat III RP, którą sprowokowały rządy Jarosława Kaczyńskiego.

„W konsekwencji z całą siłą ujawniła się frustracja ludzi uważających się za przegranych transformacji, którzy na dodatek latami byli stygmatyzowani i etykietkowani jako »zacofany Ciemnogród« czy zwrócony w przeszłość homo sovieticus. Przy czym ta frustracja aż do 2015 roku była przez kolejnych rządzących lekceważona, a nawet deprecjonowana.

Stało się też oczywiste, że zawrotne tempo zmian doprowadziło do bardzo głębokich podziałów w społeczeństwie, zwłaszcza w wymiarze kulturowym. Uwidoczniły się również poważne »niedoróbki« systemu instytucjonalnego oraz słabe zakorzenienie społeczne wartości demokratycznego państwa prawa” – pisała Pełczyńska-Nałęcz w tekście „Nie trzecia, nie czwarta, a wspólna. Opowieść o Rzeczypospolitej”.

Obecna minister funduszy to więc osoba, która – z jednej strony – była w stanie w pewnym momencie przyznać za Marcinem Królem „byliśmy głupi” (co uczyniło wielu), ale z drugiej strony – co ważniejsze – nie uległa pokusie (której uległo wielu) zignorowania tej emocji na rzecz niecierpiącego grama niuansu straszenia PiS-em.

I to właśnie dlatego Pełczyńska-Nałęcz nie pasuje Tuskowi. Szef Koalicji Obywatelskiej od lat już bowiem, co trafnie ujął Robert Krasowski w Czasie Kaczyńskiego, zorientował się, że to prezes PiS jest głównym punktem odniesienia w polskiej polaryzacji, a zatem jego rola może sprowadzać się wyłącznie bycia reaktywnym anty-Kaczyńskim. Pełczyńska-Nałęcz, jako ekspertka think tanku, punktowała m.in. to podejście.

„Jeszcze w 2013 r. Donald Tusk w wywiadzie dla »Wyborczej« powiedział: »Dzisiaj, tak jak i kilka lat temu, PO nie będzie ofertą dla tych, którzy oczekują jakiejkolwiek wersji ekstremizmu, tego, co czasami nazywa się wyrazistością. Taka ideowa twarda polityka przynosi w Polsce więcej szkód niż pożytku«.

Te słowa można uznać za esencję ideową jeśli nie całej III RP, to na pewno okresu rządów Platformy. Bije od nich przekonanie, że żyjemy w czasach, w których fundamentalne kwestie normatywne zostały już przesądzone. Dlatego nie ma potrzeby wszczynania zbędnych kłótni o wartości i podejmowania wysiłku samookreślenia się w tej sferze” – pisała przed laty obecna szefowa Polski 2050 na łamach „Wyborczej”.

To oczywiste, że z takim podejście do polityki i państwowości trudno być lubianym przez Tuska. Bo nawet jeśli premier przyjął już do wiadomości, że wizja w polityce nie powinna wiązać się ze skierowaniem do lekarza, to w dalszym ciągu potrafi zaproponować jedynie sklejone naprędce 100 konkretów, o których wiedział, że są nie do zrealizowania – a już na pewno nie w tym czasie. Ale przynajmniej – w optyce szefa rządu – nie można mu zarzucić braku programu.

Pełczyńska-Nałęcz sytuuje się w tym kontekście jako swoista liberalna rewizjonistka – osoba, która nie podważa dorobku III RP (co zarzucała PiS-owi w tekście dla Batorego), ale dostrzega jego wady i chce na nie w umiarkowany sposób odpowiadać. Kluczowe w kontraście do Tuska jest już samo odpowiadanie, bo sugeruje ono, że szefowa Polski 2050 – inaczej niż premier – ma jakąkolwiek agendę pozytywną.

Tak bowiem należy czytać jej propozycje programowe. Nawet jeśli sprzeciw części ludzi budzi jej stosunek do deweloperów czy renteriów, to trudno odmówić jej wizji spójności i konsekwencji.

I to generuje konflikt. Tusk zwykle z pobłażaniem lub wyraźną niechęcią traktował wierzących w możliwości polskiego państwa pięknoduchów; ta druga emocja zwycięża, kiedy lider KO nie ma nad nimi kontroli. Tak właśnie jest w przypadku Pełczyńskiej-Nałęcz i dlatego zdecydowanie lepsza z jego punktu widzenia byłaby Paulina Hennig-Kloska, której podmiotowe ambicje są nienachalne.

Okazało się, że trzeba będzie się układać z kimś o większych aspiracjach, co zapewne skończy się permanentną wojenką podjazdową – w pierwszej kolejności o stanowisko wicepremiera. A nowa liderka Polski 2050 będzie musiała jednocześnie skupić się i na podtrzymaniu jedności partii, i myśleniu, jak nie utonąć w 2027 roku.

Przed Katarzyną Pełczyńską-Nałęcz jednak bardzo trudne zadanie. Trudno odgrywać podmiotową rolę w koalicji, gdy jest się szefową partii pogrążonej w tak głębokim kryzysie. Zwycięstwo z Pauliną Hennig-Kloską było minimalne, odniesione po wielkim zamieszaniu i kompromitacji. Przychylne rządowi media zaszczuły Szymona Hołownię, Polska 2050 jest bardzo osłabiona i wewnętrznie podzielona. Pełczyńską-Nałęcz czeka test przywództwa, okoliczności nie będą sprzyjać, a każde potknięcie zostanie bezwzględnie wykorzystane.