Lepszej okazji na prawdziwą reformę nie będzie. List otwarty think tanków ws. PIP, jednolitej daniny i miliardów z KPO

Wierzymy, że kryzys związany z politycznym klinczem wokół reformy Państwowej Inspekcji Pracy jest unikalną okazją, by rozpocząć pracę na rzecz realizacji reformy o wiele ambitniejszej, ale też znacznie bardziej potrzebnej.

Warszawa, 12 stycznia 2026 r.

Szanowna Pani Minister
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Szanowna Pani Minister
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
Minister Funduszy i Polityki Regionalnej

Szanowny Pan Minister
Andrzej Domański
Minister Finansów i Gospodarki

Szanowni Państwo!

Jako przedstawiciele środowisk eksperckich, prorozwojowych i propaństwowych z niepokojem obserwujemy klincz, w którym rząd znalazł się w sprawie reformy Państwowej Inspekcji Pracy.

Rozumiejąc obawy części podmiotów postrzegających proponowaną reformę w kategorii zagrożenia uważamy jednocześnie, że cele regulacji w postaci likwidacji patologii na rynku pracy oraz zmniejszenia skali arbitrażu podatkowo-składkowego są istotne z perspektywy dobra wspólnego i interesu publicznego.

Co także istotne, wycofanie się z reformy oznaczać będzie istotne ubytki w budżecie państwa. Po pierwsze, fikcyjne samozatrudnienie wedle danych Ministerstwa Finansów generuje rocznie ok. 2 miliardy złotych strat. Po drugie, jak informują media, brak realizacji kamienia milowego Krajowego Planu Odbudowy może oznaczać dla Polski utratę środków europejskich w przedziale od 4 do 20 miliardów złotych.

Proponowana reforma miała na celu realizację określonego w Krajowym Planie Odbudowy celu ograniczenia segmentacji rynku pracy (A.4.7.). Obie rozważane dotąd formy jego realizacji – najpierw proponowane przez rząd PiS oskładkowanie umów cywilno-prawnych, później zaś wynegocjowane przez obecny rząd nadanie nowych uprawnień PIP w zakresie diagnozowania nieprawidłowo zawartych umów – miały charakter punktowy i reaktywny, a nie systemowy. Pozwalały reagować na objawy, a nie leczyć przyczyny.

Obecne okoliczności skłaniają nas do tego, by wspólnie zachęcić Państwa do systemowego rozwiązania problemu segmentacji rynku pracy oraz likwidacji wielu obecnych na nim patologii.

Cel ten można osiągnąć poprzez przeprowadzenie kompleksowej reformy systemu podatkowo-składkowego w kierunku modelu tzw. jednolitej daniny. Kierunek ten od lat jest postulowany przez rozmaite środowiska eksperckie. Najnowszą propozycję kształtu takiej reformy przedstawiono we wrześniu ubiegłego roku w raporcie „Okiełznać podatkowy chaos. Propozycja reformy w duchu jednolitej daniny”.

Głównym celem reformy jest integracja podatków i składek w jeden spójny mechanizm, który upraszcza system, likwiduje równoległe reżimy i zapewnia bardziej przejrzyste rozliczenia dla obywateli.

Efektem tego będzie radykalne zbliżenie klinów podatkowo-składkowych między zatrudnionymi na umowie o pracę i osobami prowadzącymi działalność gospodarczą, a także ujednolicenie reguł opodatkowania wszystkich form pracy najemnej. Oznacza to, że właśnie taka reforma osiągnie cel, jakim jest ograniczenie segmentacji rynku pracy, czemu służyć miały kamienie milowe polskiego KPO oraz dotychczasowe propozycje ich realizacji.

Co równie istotne – reforma taka jest niezbędna, by za pomocą zmian w systemie podatkowo-składkowym państwo mogło skutecznie osiągać założone cele w zakresie polityki publicznej. Dzisiejsze skomplikowanie i arbitralność tego systemu de facto ogranicza podmiotowość rządu w realizacji swoich ambicji, a jednocześnie generuje chaos wśród pracowników i przedsiębiorców, co obserwowaliśmy wszyscy w chwili wdrożenia tzw. Polskiego Ładu.

Zdajemy sobie sprawę, że to propozycja ambitna, która w praktyce dla odpowiedzialnego wdrożenia wymaga pracy wieloletniej, najpewniej w perspektywie przekraczającej jedną kadencję. Dlatego postulujemy, by w negocjacjach z Komisją Europejską zaproponować zastąpienie dotychczasowych zobowiązań opracowaniem w 2026 r. przez Radę Ministrów Białej Księgi Jednolitej Daniny, która zawierać będzie szczegółową mapę drogową jej realizacji z konkretnymi datami.

Dokument taki powinien zostać przyjęty w formie uchwały przez Radę Ministrów, co stanowić powinno realny harmonogram wdrożenia reformy i podstawę do rozliczania rządu zarówno przez krajową opinię publiczną, jak i Komisję Europejską.

Mamy też świadomość, że tak złożona reforma wymaga konsensu politycznego, gwarantującego jej kontynuację w przyszłości. Jako reprezentanci środowisk eksperckich o różnej proweniencji ideowej deklarujemy gotowość do przekonywania polityków wszystkich partii, w tym ugrupowań opozycji, do poparcia starań rządu w tym zakresie.

Co więcej, proponujemy, by rządowym pracom towarzyszyła uchwała Sejmu w zakresie zobowiązania przez Sejm Rady Ministrów – tej i kolejnych kadencji – do realizacji reformy w sposób zgodny z założeniami i harmonogramem.

Uchwała taka powinna mieć charakter konsensualny i ponadpartyjny, a więc być tym samym gwarantem kontynuacji w horyzoncie przekraczającym jedną kadencje. Porozumienia tego rodzaju nie są rzadkością nawet w naszej części Europy.

W ostatnich latach, w zakresie polityki bezpieczeństwa, ponadpartyjne, wieloletnie pakty sygnowane przez partie rządzące i opozycyjne przyjęły Litwa i Dania. Warto, byśmy zaczęli ich iść śladem.

Popularne powiedzenie mówi, że każdy kryzys jest szansą. Wierzymy, że kryzys związany z politycznym klinczem wokół reformy Państwowej Inspekcji Pracy jest właśnie unikalną okazją, by rozpocząć pracę na rzecz realizacji reformy o wiele ambitniejszej, ale też znacznie bardziej potrzebnej.

Oczekujemy kompleksowego uporządkowania systemu podatkowo-składkowego, bo przyniesie ono wymierne korzyści dla obywateli, finansów publicznych i jakości rynku pracy, a także zwiększy podmiotowość i skuteczność polskiego państwa.

Z wyrazami szacunku i deklaracją wsparcia

dr Paweł Musiałek, prezes Klubu Jagiellońskiego
 prof. Paweł Wojciechowski, prezes Instytutu Finansów Publicznych
 Tomasz Wróblewski, prezes Warsaw Enterprise Institute
 Michał Ciesielski, prezes Centrum Myśli Gospodarczej
 Michał Hetmański, prezes Fundacji INSTRAT
 Damian Adamus, prezes Narodowego Instytutu Społecznego