Bilans obietnic mówi jasno. Rząd Donalda Tuska nie dowozi [RZĄD POD LUPĄ]

Zarówno stan, jak i tempo realizacji zobowiązań rządu pozostaje na niskim poziomie. Rząd przyznaje się do niewywiązywania się z obietnic, co świadczy o braku wiarygodności w składanych deklaracjach i traktowaniu ich w instrumentalny sposób. Choć udało się wdrożyć część zapowiadanych zmian, nie podejmuje się przeprowadzania systemowych reform i realizacji kluczowych z obietnic. 

Niniejszy tekst to fragment raportu Klubu Jagiellońskiego „Rząd pod lupą. Ranking polityk publicznych 2025”. Zachęcamy do pobrania i lektury całej publikacji.

Stosunek rządu do obietnic wyborczych 

To m. in. na podstawie składanych w kampanii wyborczej obietnic w procesie demokratycznym został wyłoniony rząd. Jego wiarygodność, czyli czas, jakość i stopień realizacji składanych obietnic powinny stanowić jeden z najważniejszych czynników decydujących o tym, czy zasługuje on na zaufanie obywateli.

Wpływa to zarówno na proces wyborczy, jak i przewidywalność prowadzonych polityk, ważną przy podejmowaniu decyzji uwzględniających planowane reformy i idące za nimi zmiany legislacyjne. Wiarygodność rządu jest fundamentem relacji między władzą a obywatelami, jednym z kryteriów odpowiedzialności władzy przed społeczeństwem, które podtrzymuje umowę społeczną i nadaje sens demokracji.

Podstawą do oceny tego, w jakim stopniu rząd wywiązał się ze swoich obietnic, przed programami wyborczymi oraz deklaracjami partyjnymi, powinna być umowa koalicyjna oraz exposé premiera, po którym jego gabinet uzyskał wotum zaufania.

W wygłoszonym 12 grudnia 2023 r. exposé Donald Tusk o tzw. 100 konkretach i programie rządowym powiedział: „Cała Polska zna te konkrety. Polska nas będzie z tego rozliczała, nie boję się tego. W imieniu całego przyszłego rządu mogę wam powiedzieć: nie obawiamy się żadnej z tych obietnic. Zostaną zrealizowane”.

Deklarował on, że rząd, jeszcze zanim został powołany, zaczął intensywnie pracować nad realizacją obietnic – powołał się przy tym również na gotowe plany działania i projekty ustaw. Dwa lata później na spotkaniu otwartym 15 października 2025 r. premier, odnosząc się do listy 100 konkretów, stwierdził, że jego partia otrzymała w wyborach mniej niż ⅓ głosów, więc zrealizowała ⅓, co uznał za „uczciwy rachunek”.

Zobowiązania zawarte w umowie koalicyjnej w dużej mierze są spójne z programem wyborczym Koalicji Obywatelskiej (KO) – znajdują się tam identyczne lub podobne postulaty dotyczące reformy wymiaru sprawiedliwości, rozliczeń poprzedniego rządu, polityki mieszkaniowej, edukacyjnej, zdrowotnej czy środowiskowej.

Premier na wspomnianym wydarzeniu przyznał się do braku realizacji większości obietnic i uznał to za sprawiedliwe, prezentując w ten sposób instrumentalne podejście wobec zobowiązań wyborczych. Tempo realizacji tych obietnic jest zdecydowanie wolniejsze niż zakładano.

100 konkretów i umowa koalicyjna

Nie jest także prawdą, że ⅓ konkretów została zrealizowana. Według różnych szacunków od kilkunastu (17, Demagog) do trzydziestu kilku (33, Polityka Insight) obietnic z listy 100 konkretów Koalicji Obywatelskiej zostało zrealizowanych na półmetku kadencji. Strona internetowa „100 konkretów”, która miała pomagać śledzić postępy w wywiązywaniu się z obietnic, od pewnego czasu nie jest aktualizowana, a oznaczenie jako „zrealizowane” niektórych konkretów jest manipulacją.

Przykładem jest deklarowane odpolitycznienie telewizji publicznej, która nie tylko nie została pozbawiona politycznego wpływu, ale również jej finansowanie pozostało wysokie, a Rada Mediów Narodowych (która zgodnie z treścią konkretu miała zostać usunięta) nadal istnieje.

Niektóre obietnice zostały uznane za zrealizowane, choć w praktyce zostały dotrzymane jedynie częściowo, np. podniesiono wynagrodzenia dla nauczycieli w 2024 o 30% i w 2025 o 5%, ale nie wprowadzono zapowiadanej automatycznej waloryzacji. Warto również podkreślić, że obietnice zawarte w umowie koalicyjnej oraz na liście „100 konkretów” nie są sobie równe.

Niektóre są małymi i łatwymi do przeprowadzenia zmianami, jak np. obietnica odwołania Mikołaja Pawlaka ze stanowiska Rzecznika Praw Dziecka, natomiast inne zakładają duże, sektorowe reformy, których wprowadzenie jest znacznie większym wyzwaniem.

Rząd co do zasady postawił na realizację tych „prostych” obietnic, nie przeprowadzając większych systemowych reform. W sektorze rolnictwa, szkolnictwa wyższego i nauki, polityki gospodarczej i fiskalnej oraz polityki przestrzennej i budownictwa de facto żadne kluczowe obietnice nie zostały zrealizowane.

Nie odbudowano hodowli trzody chlewnej ani nie przeprowadzono większych zmian deregulacyjnych w rolnictwie, nie zrealizowano żadnej obietnicy z zakresu wspierania mieszkalnictwa, nie wprowadzono kwoty wolnej od podatku na poziomie 60 tys. zł ani kredytu 0 proc. Z obszaru zdrowia spośród 11 konkretów jedynie 2 (darmowe badania prenatalne i finansowanie in vitro) zostały zrealizowane.

Rząd wykazał się większą aktywnością w obszarze edukacji, choć niektóre obietnice zostały zrealizowane jedynie połowicznie. Przedmiot historia i teraźniejszość został zastąpiony edukacją zdrowotną i edukacją obywatelską, ograniczono zadania domowe oraz przeznaczono dodatkowe środki na zajęcia pozalekcyjne dla uczniów.

Nie wprowadzono jednak zapowiadanego systemu jednozmianowego, a z kolei zapowiadane odpolitycznienie szkół po kadencji ministra Czarnka jest kwestionowane. Nowym przedmiotom, takim jak edukacja zdrowotna, zarzuca się wprowadzanie innej formy ideologizacji, co przekłada się na niską frekwencję na tych zajęciach.

Rząd wywiązuje się za to z obietnicy cyfryzacji edukacji, kontynuując ten proces przez m. in. uruchomienie programu Cyfrowy Uczeń czy zmiany legislacyjne umożliwiające wydawanie przez uczelnie e-dyplomów. Postępuje również rozwój aplikacji mObywatel. Znaczna część najważniejszych zobowiązań w zakresie cyfryzacji nie została jednak zrealizowana, w tym nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, zapowiedziane systemy elegislacji oraz centralny elektroniczny formularz oświadczeń majątkowych.

Warto odnotować, że pomimo powołania przy rekonstrukcji Rady Ministrów specjalnego ministra ds. nadzoru nad wdrażaniem polityki rządu, w 2025 r. większość zobowiązań rządu wciąż pozostaje niezrealizowana, a kluczowe systemowe reformy stoją w miejscu.

Ogłoszona przez Macieja Berka we wrześniu 2025 roku lista 58 priorytetów rządu w dużej mierze nie koresponduje z obietnicami rządzących z kampanii wyborczej. Pokazuje to instrumentalne podejście do obietnic, które służą do uzyskania wyniku wyborczego i później nie znajdują pokrycia w realnym programie i priorytetach rządu.

Rozliczenia i przywrócenie praworządności

Trudny w ocenie jest również stopień realizacji obietnicy rozliczenia okresu rządów Prawa i Sprawiedliwości, która znalazła swoje miejsce zarówno w umowie koalicyjnej, jak i wielokrotnie w exposé premiera Tuska czy programie KO.

Intensyfikacja postępowań karnych wobec polityków PiS wskazuje na częściowe dotrzymanie tej obietnicy, jednakże większość prowadzonych rozliczeń nie przynosi zamierzonych efektów. Kreowana wokół postępowań przez rząd atmosfera medialna oraz tryb, w którym są one prowadzone rodzą obawy o ich uczciwość ze względu na naruszenia prawa oraz zasad demokracji przez retorykę represjonowania opozycji, co delegitymizuje całą ideę rozliczeń w oczach obywateli.

Nie udało się przeprowadzić zapowiadanej w umowie koalicyjnej reformie wymiaru sprawiedliwości, której celem było deklarowane przywrócenie praworządności sądów, prokuratury, Krajowej Rady Sądownictwa i Sądu Najwyższego. Jedyną przeprowadzoną skutecznie systemową reformą jest wprowadzenie do procesu legislacyjnego powszechnych konsultacji społecznych.