Jak zatrzymać smartwicę? Polska powinna wziąć przykład z Australii

Zakaz korzystania z mediów społecznościowych dla młodzieży poniżej 16. roku życia nie powinien obowiązywać wyłącznie w Australii. Jak piszą Piotr Trudnowski i dr hab. Bartłomiej Biga w raporcie „Zatrzymać smartwicę. Badania, regulacje, rekomendacje dotyczące smartfonów w szkołach”, polski rząd powinien podjąć aktywne metody walki ze szkodliwymi skutkami smartfonów, będącymi jednym z głównych winowajców kryzysu zdrowia psychicznego. 

Nie dla behawioralnej kokainy

Dziś w Australii wchodzi w życie zakaz korzystania z mediów społecznościowych dla dzieci i młodzieży poniżej 16. roku życia. Decyzja ta jest odpowiedzią rządu na rosnące obawy rodziców i lekarzy dotyczące zdrowia psychicznego młodych ludzi.

Jak wskazują wyniki badań zleconych przez rząd, obawy są w pełni uzasadnione. Zdecydowana większość (96%) australijskich dzieci w wieku 10-15 lat korzystała z mediów społecznościowych, z czego ponad połowa byłą ofiarą cyberprzemocy; potwierdza to istnienie korelacji między wczesnym posiadaniem smartfona a zaburzeniami depresyjnymi.

Australijska minister komunikacji Anika Wells nazwała media społecznościowe „behawioralną kokainą”, której efekty ma ograniczyć wprowadzony zakaz. Z kolei badacz Romain Fathi z Australian National University uznał sam zakaz za odważny eksperyment, którego konsekwencje, zarówno pozytywne, jak i negatywne, ujawnią się dopiero z czasem.

Social media jak hazard?

Na szkodliwość smartfonów oraz social mediów już wcześniej zwracali uwagę Piotr Trudnowski i dr hab. Bartłomiej Biga w raporcie Klubu Jagiellońskiego pt. Zatrzymać smartwicę. Badania, regulacje, rekomendacje dotyczące smartfonów w szkołach.

Autorzy podkreślają, że choć większość użytkowników telefonów komórkowych nie doświadcza pełnoobjawowego uzależnienia, ich zachowanie i priorytety są manipulowane w sposób, który może prowadzić do trwałych zmian w funkcjonowaniu mózgu, zwłaszcza w okresie dojrzewania.

„Mechanizmy stosowane w aplikacjach mobilnych i mediach społecznościowych są kluczowe w wywoływaniu nawyków przypominających uzależnienie. Celowo zaprojektowano je na podobieństwo metod używanych w hazardzie, aby maksymalizowały czas spędzany w Internecie i z urządzeniami elektronicznymi”.

Biga i Trudnowski zwracają szczególną uwagę na szkody, jakie social media wyrządzają dzieciom i nastolatkom. Powołują się na wyniki badań, które pokazują, że od 2010 roku obserwuje się systematyczny spadek dobrostanu psychicznego oraz zdolności społecznych młodzieży, która spędza coraz więcej czasu ze smartfonami kosztem rówieśników.

„Niemal połowa uczniów odczuwała lęk lub dyskomfort, nie mając pod ręką telefonu […] W dni powszednie młodzież spędzała na tej aktywności przeciętnie 5 godzin i 36 minut, a w dni wolne 6 godzin i 16 minut” – piszą autorzy raportu.

Wśród badaczy istnieje konsens, że korzystanie ze smartfonów, w tym w szczególności z mediów społecznościowych, jest jednym z katalizatorów kryzysu zdrowia psychicznego wśród dzieci i nastolatków. Nie wynika on wyłącznie z większej świadomości społecznej zjawisk ani redukcji stygmatyzacji problemów młodzieży.

„Wzrost liczby odnotowywanych przypadków problemów takich jak depresja, stany lękowe, samotność, samookaleczenia czy samobójstwa […] świadczy po prostu o większej liczbie zachorowań” – tłumaczą Biga z Trudnowskim.

Lek na smartwicę

Jak podają eksperci Klubu Jagiellońskiego, istnieją skuteczne metody zapobiegania zagrożeniom związanym z nałogowym korzystaniem ze smartfonów i mediów społecznościowych.

Jako przykład kraju efektywnie radzącego sobie z tym problemem wskazano wspomnianą Australię, gdzie już wcześniej na poziomie krajowym wprowadzono zakaz używania telefonów komórkowych w szkołach publicznych.

Zdaniem Bigi i Trudnowskiego, rząd powinien przenieść te rozwiązanie na polski grunt:

„Najoczywistszym […] kierunkiem interwencji jest wprowadzenie centralnego zakazu użytkowania smartfonów i innych urządzeń pokrewnych w szkołach.

Nie powinno ograniczać się to wyłącznie do zakazu w czasie zajęć, ale obejmować również przerwy i czas wolny na terenie szkoły” – proponują.

Eksperci Klubu Jagiellońskiego poparli także rozwiązanie, które właśnie dziś weszło w życie w Australii. Ich zdaniem, należy rozpocząć debatę na temat wprowadzenia zakazu korzystania osób do 16. roku życia z mediów społecznościowych.

„Wszelkim działaniom o charakterze regulacyjnym powinny towarzyszyć działania miękkie, tj. aktywność komunikacyjna i kampanie społeczne […]

Niezbędne wydaje się również wprowadzenie realnych mechanizmów weryfikacji wieku użytkowników mediów społecznościowych i aplikacji mobilnych” – postulują Biga z Trudnowskim.