TSUE łamie prawo? Wyrok ws. małżeństw narusza kompetencje państw członkowskich

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie małżeństw homoseksualnych stanowi jawne naruszenie kompetencji państw członkowskich oraz godzi w postanowienia traktatów unijnych. Zdaniem prof. Tomasza Grzegorza Grosse, kraje europejskie powinny wypracować reformy, dzięki którym praworządność TSUE zostanie przywrócona, a porządek konstytucyjny narodów będzie z powrotem szanowany.

Tak dla małżeństw homoseksualnych?

We wtorek Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał orzeczenie, na mocy którego Polska ma obowiązek uznawać małżeństwa obywateli UE tej samej płci zawarte w innych państwach członkowskich.

TSUE uzasadnił swoją decyzję poglądem, że odmowa uznania małżeństwa „narusza swobodę przemieszczania się i pobytu oraz prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego”, dodając, że osoby te napotkają na poważne niedogodności administracyjne, zawodowe i prywatne, jeśli nie będą traktowane jako małżonkowie.

Wyrok TSUE wzbudził poważne kontrowersje i został odebrany przez część opinii publicznej jako próba samorozszerzania swoich kompetencji przez instytucje unijne. Jak zauważył Tomasz Synowiec, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2005 roku o zgodności Traktatu akcesyjnego z Konstytucją wskazał jasno, że Polska nie przekazała UE kompetencji do zmiany definicji małżeństwa.

– TSUE przekracza swoje kompetencje i orzeka poza prawem – pisał publicysta Klubu Jagiellońskiego na portalu X.

TSUE łamie prawo?

O komentarz w sprawie TSUE poprosiliśmy prof. Tomasza Grzegorza Grosse, politologa z Uniwersytetu Warszawskiego i eksperta Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego ds. europejskich. Jego zdaniem omawiany wyrok to kolejny przejaw tego, że TSUE nie szanuje traktatów unijnych, łamie praworządność i wchodzi w kompetencje narodowe, do czego nie ma żadnych uprawnień.

– Kwestie objęte tym wyrokiem, tj. kwestie regulujące status rodziny, należą do wyłącznych kompetencji państw członkowskich. W związku z tym wyrok TSUE jest ultra vires (pozatraktatowy) i należy go uznać za niebyły, a polskie władze powinny rozpocząć procedurę unieważnienia go przed Trybunałem Konstytucyjnym. Musimy stać na straży nie tylko Konstytucji RP, ale też i traktatów europejskich – stwierdził politolog UW.

Jak zauważył Grosse, TSUE wydawał już wcześniej bezprawne wyroki w sprawie Polski, przede wszystkim w zakresie naszego wymiaru sprawiedliwości.

– Organizacja wymiaru sprawiedliwości jest wyłączną kompetencją państw członkowskich, mimo to Trybunał Sprawiedliwości UE mieszał się w ten proces. Robił to w sposób bezczelny: wskazywał, które sądy (lub izby w sądach) mają istnieć, a które nie mają i których wyroki nie będą na terytorium Polski obowiązywać. Wywracał do góry nogami porządek prawny i wymiar sądownictwa w Polsce.

TSUE w wielu swoich wyrokach demonstruje skrajną niesprawiedliwość i niepraworządność. To bezprawie musi się wreszcie zakończyć, inaczej będziemy wciąż mieli do czynienia z chaosem prawnym będącym skutkiem orzeczeń TSUE  – apelował ekspert CAKJ.

Kolejnym uchybieniem TSUE, które wymienił prof. Grosse, jest brak respektowania prawa państw członkowskich do wyznaczania podziału między kompetencjami europejskimi a narodowymi.

– To państwa określają w traktatach, które uprawnienia przekazują instytucjom unijnym, a których nie. W sprawie tych nieprzekazanych uprawnień Trybunał nie powinien się wypowiadać, mimo to od wielu lat uzurpuje sobie prawa, których nigdy nie miał i nie powinien mieć – komentował.

Jak naprawić TSUE?

Zapytany o możliwość zreformowania Trybunału Sprawiedliwości UE, Grosse wymienił szereg propozycji, które wcześniej postulował w raporcie Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego pt. W stronę Lewiatana? O naruszeniach zasady subsydiarności w Unii Europejskiej.

Według politologa, w przypadku przyszłych rewizji traktatów należy wprowadzić wyraźny zapis, że TSUE nie może orzekać w sprawach, które nie należą do kompetencji Unii, a więc leżą w gestii państw członkowskich.

– Trzeba ustalić, że nie istnieje zasada supremacji, którą TSUE wprowadził, mimo że nie została wymieniona w żadnym z traktatów (wspomniana zasada znalazła się tylko w deklaracji nr 17 dołączonej do Traktatu z Lizbony, w której mowa, że supremacja wynika z orzecznictwa TSUE).

Należy zatem doprecyzować, że narodowe konstytucje są nadrzędne nad prawem europejskim, a więc Trybunał nie może ich nie respektować. A zgodnie z treścią Traktatu o Unii Europejskiej, UE szanuje porządki konstytucyjne państw członkowskich (art. 4 TUE) – tłumaczył Grosse.

Zdaniem eksperta CAKJ, niezbędne jest również powołanie specjalnej izby Trybunału Sprawiedliwości UE, która by weryfikowała praworządność jego wyroków i która składałaby się z przedstawicieli Trybunałów Konstytucyjnych państw narodowych.

– Wpierw należałoby zmienić sposób doboru sędziów TSUE, ponieważ teraz de facto to nie państwa delegują sędziów, tylko sędziowie sami dobierają sobie członków. A więc takich, którzy zaakceptują wszystkie ich niepraworządne działania.

Rządy państw członkowskich powinny mieć zatem prawo delegować swoich kandydatów na sędziów bez żadnych kryteriów, z wyjątkiem doświadczenia w sądownictwie, oraz bez żadnych przeszkód ze strony TSUE. Wtedy pojawiliby się sędziowie, którzy kwestionują zasadę nadrzędności wyroków TSUE nad narodowymi konstytucjami – postulował Grosse.

Jako ostatnią propozycję politolog wymienił wprowadzenie możliwości publikowania głosów mniejszości w przypadku wyroków Trybunału Sprawiedliwości UE.

– Te głosy mogą wykazywać nieprawidłowości w interpretacji prawa unijnego przez TSUE i w aktywizmie sądowym tej organizacji – konkludował politolog.