„Rodzinka.pl” i „1670” to III RP w kryzysie wieku średniego. Nowy odcinek „Kultury poświęconej”

„Rodzinka.pl” i „1670” to dwie opowieści o liberalizmie. Pierwsza przedstawia jego aspiracje i obietnice, druga – groteskowe pęknięcia i kryzysy. Razem tworzą portret ideologii, która zdominowała polską kulturę ostatnich dekad. Idealnie okazują też III Rzeczypospolitą w „kryzysie wieku średniego”.

Uśmiechnięty liberalizm

„Rodzinka.pl” to serial, który – jak zauważa Piotr Kaszczyszyn – „oswoił klasę średnią z wizją samej siebie: pełnej energii, trochę neurotycznej, ale w gruncie rzeczy szczęśliwej”.

To liberalizm w wersji familijnej: wygodnej, udomowionej, wpisanej w rytm codzienności. Problemy bohaterów nigdy nie wymykają się spod kontroli, każda trudność zostaje rozładowana żartem, a sam świat przedstawiony zdaje się mówić: twoje prywatne szczęście jest jedyną miarą sukcesu.

Konstanty Pilawa dodaje: „To serial, w którym religia, wspólnota czy tradycja istnieją, ale jako element dekoracji, a nie fundament życia”. Taki liberalizm miał być kojący, miał dawać poczucie normalności. Konstanty i Piotr z perspektywy czasu jednak stwierdzają, że ten obraz był płaski.

„Rodzinka.pl” nie stawiała pytań o sens, tożsamość czy cel – wszystko rozgrywało się w obrębie konsumpcji i małych frustracji dnia codziennego. Liberalizm w tej odsłonie jawi się jako marzenie o spokoju, które jednak łatwo obrócić w marazm.

Memy kreują nam kulturę

Na drugim biegunie znajduje się „1670” – serial, który opowiada o XVII wieku tylko z pozoru. W rzeczywistości to opowieść o współczesnej Polsce, wyrażona językiem groteski i memu. Prowadzący wskazują, że ironia staje się tutaj jedynym możliwym sposobem mówienia o ideach. „To liberalizm, który ogląda samego siebie w krzywym zwierciadle. Nie potrafi już mówić serio, więc zostaje mu tylko żart” – stwierdza Pilawa.

„1670” drażni, bo miesza sacrum z profanum. W jednej scenie pojawia się figura księdza jako „influencera moralności”, w innej – biblijne motywy są przetwarzane w karykaturalny sposób. Nic dziwnego, że serial wzbudził krytykę ze strony duchownych. Ale to właśnie ten brak granic jest częścią diagnozy: skoro wszystko można zamienić w mem, to może kultura utraciła już język, w którym można mówić poważnie o wartościach.

W ten sposób obie produkcje ukazują różne twarze tego samego problemu. „Rodzinka.pl” opowiada o liberalizmie, który miał dać poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności. „1670” pokazuje, co się dzieje, gdy to samo marzenie kończy w autoparodii. Razem tworzą opowieść o III Rzeczypospolitej i jej społeczeństwie, które całe wpadło w kryzys wieku średniego.