Szczyt Chin, Indii i Rosji. Uściski Putina i Modiego, nowe ONZ Xi Jinpinga

W szczycie Szanghajskiej Organizacji Współpracy wzięło udział ponad 30 przedstawicieli państw i organizacji międzynarodowych, w tym przywódcy Chin, Rosji i Indii. Amerykanie oburzają się na zwrot Indii ku Chinom, jednak sami są tego winni. Wśród ustaleń: „Nowe, chińskie ONZ”, powstanie chińskiego Banku Rozwoju, Gazprom ogłasza budowę gazociągu.

Szanghajski szczyt

Istniejąca od 2001 r. Szanghajska Organizacja Współpracy (SCO) jest spadkobierczynią założonej jeszcze w latach 90. Szanghajskiej Piątki, która skupiała się na zarządzaniu sporami granicznymi między państwami Azji Centralnej.

Dawniej w jej skład wchodziły jedynie Chiny, Rosja, Kazachstan, Kirgistan i Tadżykistan. Obecnie do grona jej członków należą również Indie, Iran, Pakistan, Uzbekistan i Białoruś, a na ostatni szczyt w Tiencin przybyli również przywódcy wielu krajów Azji Południowo-Wschodniej, Azji Południowej, Bliskiego Wschodu, a także prezydent Turcji i Sekretarz Generalny ONZ.

SCO od ponad dwóch dekad swojego istnienia znacząco rozszerzyła zakres działań, stając się organizacją, która według brytyjskiego think-tanku Chatham House zabiega o nie-zachodnią, alternatywną wizję świata pod hasłem promowania nowego „politycznego i ekonomicznego porządku międzynarodowego” zawartym w Karcie SCO.

W szczycie SCO wzięło udział ponad 30 przywódców i reprezentantów państw oraz organizacji międzynarodowych. Pomimo obecności większości państw Azji, nieobecność kilku z nich była bardzo widoczna. Chodzi o bliskich sojuszników Stanów Zjednoczonych: Japonię, Koreę Południową, Singapur i Filipiny.

Na pierwszy plan wysuwają się trzej przywódcy największych mocarstw należących do SCO: prezydent Chin Xi Jinping, prezydent Rosji Władimir Putin i premier Indii Narendra Modi. Choć wcześniej współpracowali w ramach np. grupy BRICS, publicznie pierwszy raz w historii pojawili się na ubiegłych obchodach upamiętniających zakończenie II wojny światowej.

Indyjski zwrot ku Chinom i Rosji?

Obecność Narendry Modiego na szczycie SCO szczególnie zwróciła uwagę analityków. Przywódca Indii w uściskach z Władimirem Putinem, biorący udział w antyamerykańskim wydarzeniu przez Petera Navarro, doradcę ds. handlu Białego Domu, został skrytykowany słowami: „wstyd widzieć Modiego, przywódcę największej demokracji na świecie, kładącego się do łóżka z dwoma największymi autorytarnymi dyktatorami na świecie, Putinem i Xi Jinpingiem”.

Indie były postrzegane przez poprzednie amerykańskie administracje jako strategiczna przeciwwaga wobec Chin i Rosji – prezydenci USA dbali o dobre relacje z Delhi. Wizyta premiera Indii na szczycie SCO musi być interpretowana w kontekście wysokich ceł, które Donald Trump nałożył na to państwo. Oprócz 50-procentowej taryfy na towary indyjskie i odrzucenia przez USA indyjskich propozycji w negocjacjach handlowych, władze kraju zostały również zaatakowane za kupowanie taniej rosyjskiej ropy.

Gwoździem do trumny w konflikcie administracji Trumpa z Indiami była rola mediatora, w którą wszedł prezydent USA w czasie napięć w relacjach Indii z Pakistanem, przypisując sobie zasługi za rozwiązanie wielowiekowych konfliktów między tymi państwami.

Ingerowanie w relacje indyjsko-pakistańskie, niesprawiedliwe zdaniem Indii potraktowanie przez Stany Zjednoczone i dotkliwe cła doczekało się odpowiedzi ze strony Modiego. Jest nią uczestniczenie w obradach największego antyamerykańskiego forum pod przywództwem Chin.

Problemy relacji Indii i Chin

Współpraca indyjsko-chińska będzie jednak bardzo trudna. Problem stanowić będą wciąż nierozwiązane, nawracające konflikty graniczne oraz, w szerszym kontekście, rywalizacja o dominację gospodarczą w Azji Południowej i Środkowej.

Chiny utrzymują także bliskie stosunki z Pakistanem, traktując go jako strategicznego partnera w regionie. Zarówno współpraca w ramach inicjatywy Pasa i Szlaku, która umożliwia Chinom dostęp do Oceanu Indyjskiego, jak i współpraca wojskowa z największym wrogiem Indii dla Delhi będzie stanowić przeszkodę w zacieśnianiu kooperacji w ramach SCO.

Putin zgadza się na Bank Rozwoju

Z uwagi na doniosłość tegorocznego szczytu organizacji, Chiny postanowiły wykonać kolejny, poważny krok w stronę tworzenia nowego porządku międzynarodowego. Do najważniejszych, konkretnych skutków szczytu należy decyzja o ustanowieniu Banku Rozwoju SCO, o powołaniu którego Chiny zabiegały od dawna, lecz spotykały się z oporem Rosji. Władimir Putin preferował rozdysponowywanie środków finansowych do Azji Centralnej przez własne instytucje, nad którymi miał większą kontrolę.

Wraz z postępującym uzależnieniem się Moskwy od chińskiego wsparcia finansowego, gospodarczego i finansowego, rosyjskie władze zgadzają się na kolejne ustępstwa, stając się chińskim junior partnerem. Celem Banku Rozwoju ma być finansowanie programów infrastrukturalnych i gospodarczych – a więc koordynowane przez Chiny wsparcie regionalnych inwestycji.

Nowe, chińskie ONZ i współpraca gospodarcza Azji

Chiny przedstawiają się jako obrońca wielobiegunowego świata, obrońca Globalnego Południa, eksploatowanego przez Stany Zjednoczone. W odpowiedzi na izolacjonistyczną politykę Donalda Trumpa wycofującego się z wielu organizacji przynależnych do ONZ, Xi Jinping na szczycie w Tiencin przedstawił Inicjatywę Globalnego Zarządzania. Jest to kolejna podobna inicjatywa, obok trzech innych Inicjatyw: Globalnego Rozwoju, Globalnego Bezpieczeństwa i Globalnej Cywilizacji.

Chiny ogłosiły sześć obszarów współpracy między Chinami a Szanghajską Organizacją Współpracy. Dotyczą one energii, gospodarki cyfrowej, innowacji technologicznych, zielonego przemysłu, szkolnictwa wyższego, oraz edukacji zdrowotnej i technicznej.

Według Ośrodka Studiów Wschodnich, w trakcie szczytu podpisano ok. 20 porozumień bilateralnych o charakterze ramowym i technicznym, a Gazprom poinformował o podpisaniu „prawnie wiążącego memorandum” z chińską CNPC o budowie gazociągu Siła Syberii-2, którego trasa prowadzi z Rosji, przez Mongolię do północno-wschodnich Chin.