Elity niszczą Europę i Polskę? Rafał Ziemkiewicz i Małgorzata Jacyno analizują

„Obietnica transformacji – studiuj, pracuj, weź kredyt, a awansujesz – została złamana. Młodzi ludzie spełnili swoją część umowy, ale awans blokują układy, nepotyzm i zamknięte kręgi władzy. To rodzi frustrację i populizm” – mówił Rafał Ziemkiewicz, analizując stan polskich i europejskich elit na kanwie książki Czasy ostateczne.

W warszawskiej siedzibie Klubu Jagiellońskiego odbyła się debata poświęcona najnowszej książce Petera Turchina Czasy ostateczne. Wzięli w niej udział prof. Małgorzata Jacyno oraz Rafał Ziemkiewicz.

Elity tworzą własny system

Analizując książkę Petera Turchina, prof. Jacyno zwróciła uwagę na odgradzanie się elit od reszty społeczeństwa – elit, które sama definiuje jako „osoby mające kontrolę nad swoim życiem”.

„Elity nie tyle odrywają się od rzeczywistości, ile odgradzają się od reszty społeczeństwa. Tworzą własny świat, w którym obowiązują inne reguły – nie ponoszą odpowiedzialności za wykroczenia, korzystają z rajów podatkowych, mają przywileje niedostępne innym” – mówiła socjolog.

Inaczej definiował elity Rafał Ziemkiewicz. Zgadzają się z prof. Jacyno, zaproponował własny podział: „Trzeba odróżnić elity od klasy panującej. Elity to w potocznym sensie najlepsi i najzdolniejsi, podczas gdy klasa panująca to po prostu ci, którzy sprawują władzę – często dzięki układom, a nie kompetencjom” – stwierdził.

Zabetonowane drogi awansu

Główny problem z funkcjonowaniem elit publicysta „Do Rzeczy” upatruje w zablokowanych drogach awansu. Twierdził, że „zdrowe społeczeństwo wymaga drożnych kanałów awansu i degradacji. Dziś te kanały są zatkane – ci, którzy zasługują na awans, nie mają do niego dostępu, a niekompetentni trzymają się stanowisk”.

„Obietnica transformacji – studiuj, pracuj, weź kredyt, a awansujesz – została złamana. Młodzi ludzie spełnili swoją część umowy, ale awans blokują układy, nepotyzm i zamknięte kręgi władzy. To rodzi frustrację i populizm” – dodał komentator, analizując kształtowanie się elit w trakcie przemian ustrojowych lat 90.

Z tą tezą zgodziła się prof. Jacyno, która o polskiej transformacji systemowej mówiła: „Transformacja w Polsce przebiegła nie dzięki merytokracji i kapitałowi kulturowemu, ale w oparciu o kapitał społeczny – sieci powiązań i znajomości. To one, a nie wykształcenie, decydowały o awansie”.

Państwo jest trupem

Socjolog stwierdziła również, że kiedy państwo nie jest w stanie działać na rzecz obywateli i poddaje się systemowi kształtowanemu przez elity, to równie dobrze można je określić mianem trupa.

„Kolejne doświadczenia – od niewydolnej ochrony zdrowia po afery korupcyjne – każą Polakom pytać, czy państwo w ogóle istnieje. Żyjemy w państwie, które coraz bardziej przypomina fasadę, coś w rodzaju politycznego trupa” – mówiła, porównując tę sytuację do sceny z „Psychozy” Alfreda Hitchcocka.

Profesor Jacyno pokazuje na przykładzie Francji, jak daleko posunięte są zaniedbania państwa. Powołując się na raport francuskiego biura MSW ds. walki z narkotykami, socjolog przytacza kuriozalną sytuację z jednej z małych francuskich miejscowości.

„W małej miejscowości francuskiej Banyuls-sur-Chèse nieletni dilerzy narkotyków rozesłali do mieszkańców list otwarty. Przepraszali w nim za ewentualne szkody wynikające z ich działalności i proponowali pomoc – robienie zakupów starszym osobom, drobne naprawy czy nawet organizację lokalnych świąt” – mówiła socjolog.

Czeka nas rewolucja?

Rozmówcy podkreślali zagrożenia wynikające z braku zaufania do państwa oraz z letargu, w jaki wpadły elity. Kreślili również katastroficzne scenariusze, nie wykluczające widma rewolucji.

Małgorzata Jacyno stwierdziła, że osłabienie państwa jasno stawia przed nami perspektywę konfliktów wewnętrznych.

„Osłabienie instytucji, pauperyzacja i brak perspektyw awansu prowadzą do poczucia destabilizacji. Widać już symptomy samoorganizacji społecznej poza państwem, a w perspektywie pojawia się nawet ryzyko konfliktów wewnętrznych” – mówiła.

Rafał Ziemkiewicz, posługując się analogią historyczną, stwierdził, że stoimy na rozdrożu przed dwiema możliwymi opcjami: „Historia daje nam dwa scenariusze: angielski – powolne ustępowanie klasy panującej i ograniczanie jej władzy, oraz francuski – wybuch i rewolucję. Oba wynikają z tego samego zjawiska: elity nie chcą oddać władzy”.