27 Horyzont Jagielloński
Poniżej prezentujemy skrót informacji z najnowszego Horyzontu Jagiellońskiego. To publikowany cyklicznie przegląd najważniejszych faktów, analiz i komentarzy z ostatniego tygodnia.
Wschód (Bartosz Bieliszczuk)
Rosja: wskaźniki gospodarcze były znacznie zawyżane?
Serwis „Niezależna.pl” donosi o dymisji Wasilija Simczera, dyrektora państwowego Naukowo-Badawczego Instytutu Statystyki Rosji. Wcześniej urzędnik ujawnił dane dotyczące rosyjskiej gospodarki, które znacznie odbiegały od tych podawanych oficjalnie. Simczer stwierdził, że nie chciał już brać udziału w kłamstwie. Według ujawnionych informacji, wzrost rosyjskiego PKB jest o 1/3 niższy od oficjalnych danych. Inflacja wynosić ma 18%, nie 6%. Oficjalne dane mówią też o 2-3% bezrobociu, podczas gdy naprawdę ma ono osiągać poziom 10-12%. Kreml zaniżać ma także informacje dot. problemów społecznych. W Rosji żyje 12 mln alkoholików, 4,5 mln narkomanów oraz 1 mln bezdomnych dzieci.
Nowa rosyjska agencja informacyjna
„Reuters” informuje o zmianach w rosyjskich mediach. Kreml rozwiązał agencję informacyjną RIA Novosti, powołując w jej miejsce Rossiję Siewodnią, której zadaniem ma być „promocja wizerunku Rosji”. W ocenie „Reutersa” jest to ruch mający zwiększyć kontrolę Kremla nad mediami. Na czele nowej agencji stanie Dimitrij Kisielow. Anna Łabuszewska (OSW) na swoim blogu pisze o spotkaniu Kisielowa z zespołem. Miał on powiedzieć: Jeśli zamierzacie uprawiać sabotaż, to nie odpowiada to moim planom. Praca w agencji musi się wiązać z miłością do Rosji.RIA Novosti działała w różnej formie i pod różnym nazwami od 1941 roku.
Władimir Putin wydał polecenie ponownego otworzenia sowieckiej bazy wojskowej na Arktyce – informuje „Onet”. Jest to odpowiedź na plany Kanady, która zamierza rozszerzyć swoje wpływy w regionie. Ottawa poczyniła już niezbędne kroki formalne na forum ONZ. Jak poinformował kanadyjski minister spraw zagranicznych, John Baird: Każdy Kanadyjczyk znacząco zyska na eksploatacji ogromnych bogactw, które można znaleźć na dalekiej północy. Z kolei rosyjski minister obrony, Siergiej Szojgu, powiedział, że w 2014 roku Rosja zamierza utworzyć jednostki wojskowe dla zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony interesów Rosji.
Południe (Agnieszka Wesołowska, Radosław Niedzielski, Bartłomiej Sawicki)
Premier Czarnogóry z wizytą w Belgradzie
W ostatni poniedziałek w Belgradzie doszło do spotkania premierów Czarnogóry i Serbii. Jego celem było przede wszystkim wzmocnienie kooperacji pomiędzy obydwoma państwami. Podczas spotkania omówiono kwestie związane z handlem, współpracą policji i judykatywy, a także postępami w rozmowach akcesyjnych z UE. Poruszone zostały również sprawy dotyczące podwójnego obywatelstwa oraz kwestii kosowskiej, w których strony prezentują odmienne stanowiska. Republika Czarnogóry uznała niepodległość Kosowa, a ponadto jej prawodawstwo nie przewiduje możliwości posiadania podwójnego obywatelstwa, co uderza w szczególności w liczną mniejszość serbską w tym państwie.
Wizyta premiera Czarnogóry Milo Đukanovića w Belgradzie ma charakter przełomowy, gdyż jest to pierwsza tego typu wizyta na tak wysokim szczeblu od ponad dekady. Relacje pomiędzy państwami uległy znacznemu pogorszeniu za czasów premiera Vojislava Koštunicy w związku z dążeniem Czarnogórców do uzyskania niepodległości. Po odłączeniu się w 2003 roku Czarnogóry od Serbii stosunki pomiędzy państwami pozostawały chłodne. Ocieplenie relacji nastąpiło dopiero w drugiej połowie 2012 r. w związku z dojściem do władzy Tomislava Nikolića, prezydenta Serbii i jego obozu.
Odwołanie szczytu Bośni, Serbii i Turcji
Prezydent Serbii Tomislav Nikolić odwołał spotkanie z szefem Prezydium Bośni i Hercegowiny oraz prezydentem Turcji, które miało odbyć się w Belgradzie w grudniu br. Zawiesił także swój udział w przyszłych spotkaniach. Powodem tej decyzji jest brak poprawy stosunków na linii Belgrad–Ankara. Do ich pogorszenia doszło w październiku br. podczas wizyty premiera Turcji, Recepa Tayyipa Erdoğana, w Kosowie. W czasie swojego przemówienia stwierdził on, iż Kosowo jest Turcją, a Turcja Kosowem. Dzień później serbskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wydało oświadczenie, w którym zdecydowanie negatywnie oceniło charakter tej wypowiedzi. Ambasador Turcji w Belgradzie został wezwany w tej sprawie na rozmowę do serbskiego MSZ. Brak uzyskania, do chwili obecnej, oficjalnych przeprosin ze strony tureckich władz za październikową wypowiedź premiera Erdoğana należy uznać za bezpośrednią przyczynę odwołania szczytu w Belgradzie.
UE nakłada karę na Bośnię i Hercegowinę
Unia Europejska nałożyła na Bośnię i Hercegowinę karę utraty 45 mln euro ze środków funduszu IPA (Instrumentów Pomocy Przedakcesyjnej). Powodem takiego posunięcia był brak porozumienia bośniackich polityków w kwestiach dostosowywania krajowego prawa do unijnych wytycznych, w tym zmian w konstytucji i regulacji dotyczących mniejszości romskiej. Część kwoty ma być przekazana na rzecz współpracy Serbii i Kosowa w zakresie normalizacji stosunków między tymi państwami. To pierwszy przypadek w historii, kiedy UE odbiera państwu znajdującemu się na drodze do integracji środki mające docelowo przyspieszyć proces zjednoczenia. Jednocześnie jeśli BiH nadal będzie zwlekała z implementacją wytycznych, fundusze przeznaczone na przyszłe lata także mogą zostać ograniczone.
Gazprom zainteresowany przejęciem chorwackiej spółki INA
Jak podaje „Poslovni Dnevnik”, tematem rozmów między premierem Węgier Viktorem Orbànem a szefem rosyjskiego giganta gazowego Aleksiejem Millerem była możliwość przejęcia chorwackiej spółki INA. Węgierski państwowy koncern MOL posiada pakiet kontrolny spółki INA, jednak trwający spór na linii Budapeszt–Zagrzeb w kwestii polityki zarządzania spółką skłania rząd Orbàna do sprzedania akcji chorwackiej firmy. Rządowe źródła nie potwierdzają tej informacji. Oficjalnym tematem rozmów miała być przyszłość budowanego gazociągu South Stream. MOL nie podjął jeszcze decyzji w sprawie sprzedaży akcji spółki INA, ale według chorwackiego dziennika, gdyby podjęto taką decyzję, Gazprom wydaje się być najpoważniejszym kandydatem do przejęcia tego koncernu.
Shell chce szukać ropy naftowej w BiH
Brytyjsko–holenderski koncern Shell jest w stanie wyłożyć nawet 700 mln dol. na poszukiwania ropy naftowej w Bośni i Hercegowinie. Szczegółowe rozmowy odbędą się w lutym przyszłego roku. Jeśli przebiegną po myśli obydwu stron, zawarcie umowy może nastąpić pod koniec przyszłego roku. Rząd w Sarajewie jest zdeterminowany, by zawrzeć kontrakt z gigantem paliwowym nawet na okres 25 lat. Oznaczałoby to dla władz Federacji olbrzymie zyski oraz szansę na przyspieszenie rozwoju kraju. By zbadać potencjał złóż, potrzebne będzie wykonanie co najmniej trzech otworów wiertniczych, z których każdy będzie kosztował zagranicznego inwestora 75 tys. dol. Prace miałyby być prowadzone od północno-zachodniej części BiH przez Bihać, Drvar i Mostar w kierunku Chorwacji i miejscowości Metković. Według wstępnych szacunków złoża ropy znajdują się w tym regionie na głębokości 4-8 tys. metrów.
W Słowenii liczącej ponad 2 miliony mieszkańców zebrano niecałe 11 tys. podpisów za projektem legalizującym posiadanie marihuany. Zgodnie ze słoweńskim prawem wystarczy 5 tys. podpisów pod obywatelską inicjatywą ustawodawczą, aby parlament zajął się jej rozpatrzeniem. Inicjatorem zbierania podpisów jest Słoweński Klub Towarzyski „Konopie”. W ich opinii środek ten oraz jego pochodne działają znieczulająco w przypadku niektórych ciężkich chorób.
Hiszpania, Ameryka Środkowa i Południowa (Anna Domaszewska)
Urugwaj: legalizacja marihuany
Po dwunastogodzinnych obradach, Senat w Montevideo 16 głosami za i 13 przeciw przegłosował kontrowersyjną ustawę dotyczącą legalizacji produkcji i sprzedaży marihuany. Ze względu na to, że prezydent José Mujica popiera nowy projekt, podpisanie przez niego ustawy jest jedynie formalnością. Po zakończonej debacie przed parlamentem zebrał się tłum zwolenników legalizacji, którzy nie kryli swej radości. Decyzja jednak nie spotkała się z aprobatą części społeczeństwa Urugwaju oraz krajów sąsiadujących, w tym zwłaszcza Brazylii. Przeciwnicy obawiają się, że ta zmiana doprowadzi do przekształcenia się Urugwaju w raj narkotykowy, co z kolei przyczyni się do rozkwitu turystyki narkotykowej (1 gram marihuany będzie można kupić za 1 dolara). Urugwaj to pierwszy kraj, w którym całkowicie zalegalizowano marihuanę.
Hiszpania: dyskusje na temat suwerenności Katalonii
W Katalonii toczy się debata na temat przeprowadzenia referendum w sprawie odłączenia się od reszty kraju. Zwolennicy referendum sformułowali już pytanie, które miałoby pojawić się na kartach do głosowania: Czy chce Pan/Pani, aby Katalonia stała się państwem? Jeśli tak, czy chce Pan/Pani, by stała się państwem niezależnym?. Ustalono także datę – 9 listopada 2014 roku. Premier Mariano Rajoy publicznie ogłosił, że jest przeciwny przeprowadzeniu referendum, ponieważ jego zdaniem nie ma ono podstaw prawnych, a decyzja o niezależności Katalonii byłaby sprzeczna z konstytucją, która wyraźnie stanowi o jedności państwa. Minister sprawiedliwości w imieniu całego rządu Hiszpanii powiedział, że do głosowania nie dojdzie.
Tymczasem Komisja Europejska popiera decyzję o przekształceniu Katalonii w odrębne państwo. Chodzi o rozwiązanie, według którego Katalonia znalazłaby się poza państwami członkowskimi UE, podobnie jak Szkocja. Jeśli chodzi o samych Katalończyków, według najnowszych sondaży tylko 40% z nich jest za całkowitą niezależnością regionu.
Ameryka Północna (Maria Płudowska)
Meksyk zgadza się na eksploatację ropy naftowej przez zagranicznych inwestorów
W czwartek sfinalizowano rozmowy w sprawie otwarcia meksykańskiego sektora energetycznego dla inwestorów spoza kraju. Przyjęta przez Izbę Deputowanych ustawa pozwala prywatnym spółkom lub koncernom naftowym zawiązywanie kontraktów na wydobywanie surowców naturalnych. Za reformą opowiedziało się 353 deputowanych, przeciwko niej – 134. Inwestorzy zobligowani będą do współpracy z krajowym gigantem naftowym Pemexem, a także będą musieli płacić podatki oraz pokrywać na bieżąco wszystkie koszty eksploatacji. Meksyk niezmiennie pozostaje właścicielem wydobywanych surowców. Reforma to w dużej mierze zasługa prezydenta Enrique Pena Neto, a przez ekspertów uważana jest za rewolucję w sektorze naftowym gospodarki Meksyku.
Kanada żąda Bieguna Północnego
Minister Spraw Zagranicznej Kanady John Baird informuje o złożonym w ONZ piśmie, w którym przedstawia roszczenia odnośnie przynależności terytorialnej Bieguna Północnego. Spór pomiędzy Rosją, Danią i Kanadą toczy się od kilku lat. Biegun Północny należeć powinien do państwa kontrolującego szelf kontynentalny, czyli podmorską część Arktyki. Kanada ma zamiar przeprowadzić szereg badań dowodzących, że szelf należy właśnie do niej. Arktyka to obszar, na którym występują ogromne złoża surowców naturalnych. Biegun Północny kryje w sobie blisko 30% światowych złóż gazu i ropy naftowej.
Iran sprzeciwia się sankcjom nakładanym przez USA
Porozumienie zawarte 25 listopada w Genewie, dotyczące ograniczenia zbrojeń nuklearnych Iranu, może zostać zerwane. Stany Zjednoczone planują zwiększenie nałożonych na Iran sankcji, co spotkało się ze stanowczym sprzeciwem Teheranu. W czwartek Waszyngton podjął decyzję o poszerzeniu listy irańskich firm podejrzanych o tworzenie broni atomowej. Szef dyplomacji irańskiej Dżawad Zarif stawia sprawę jasno. Zwiększenie sankcji nakładanych na Iran oznacza koniec umowy między Teheranem a krajami, które ją podpisywały (Rosja, USA, Chiny, Wielka Brytania, Francja, Niemcy). Barack Obama jest jednak przeciwny wprowadzaniu większych sankcji, dążąc do rozwiązania napięcia drogą dyplomatyczną. Maria Zacharowa, minister spraw zagranicznych Rosji, jest zdania, że posunięcia Amerykanów utrudniają wypełnienie postulatów umowy genewskiej. Unia Europejska zajmuje natomiast stanowisko, że ciągłe rozbieżności pomiędzy Iranem a USA są wyrazem potrzeby dalszych rozmów i czasu, aby wypracować kompromisy niezbędne do zawarcia ugody.
Papież Franciszek człowiekiem roku wg „Time’a”
Jeden z najbardziej prestiżowych magazynów na świecie obwołał papieża Franciszka mianem człowieka roku. Redaktor naczelna czasopisma Nancy Gibbs podkreśla ogromną rolę obecnego papieża w sposobie postrzegania instytucji Kościoła przez wiernych na całym świecie. Według „Time’a”, Franciszek porusza kwestie nurtujące społeczność chrześcijańską, inicjuje dyskusje na tematy ważne zarówno dla młodych, jak i starszych wiernych. Papież zwraca też uwagę na problemy związane z biedą, żądzą władzy czy globalizacją i jest propagatorem pokoju na świecie. Rzecznik Watykanu zapewnia, że papież nie szuka rozgłosu i sławy, wypełnia natomiast wolę Bożą poprzez głoszenie Ewangelii. Otrzymując miano człowieka roku 2013, papież Franciszek pokonał m.in. Miley Cyrus oraz prezydenta USA, Baracka Obamę. Tytuł ten otrzymuje osoba, której dokonania mają największy wpływ na losy świata w przeciągu ostatnich 12 miesięcy. Tradycja nadawania tytułu zrodziła się w 1927 roku. Mianem Person of the Year obwoływano m.in. Józefa Stalina, Alberta Einsteina, założyciela Facebooka czy amerykańskich żołnierzy.
Afryka (Wojciech Gil)
W ostatnią sobotę zginęło dwóch senegalskich żołnierzy pełniących służbę w ramach misji ONZ w Mali (MINUSMA – United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission in Mali), natomiast 11 innych zostało rannych. Zamach mający miejsce w mieście Kidal, będącym matecznikiem powstania Tuaregów w 2011 r. (które później doprowadziło do wybuchu wojny domowej oraz interwencji społeczności międzynarodowej), został przeprowadzony przy użyciu zaparkowanego obok banku „samochodu pułapki”. W tym samym czasie ok. 80 członków Ruchu na Rzecz Jedności i Dżihadu w Afryce Zachodniej przeprowadziło atak na obóz Tuaregów w miejscowości Teringuite, zabijając w rezultacie dwie osoby. Oba wydarzenia miały miejsce dzień przed drugą turą wyborów parlamentarnych, które mają pomóc w odbudowaniu instytucjonalnym Mali. Zamach w Kidal potępił m.in. Sekretarz Generalny ONZ Ban ki-Moon, który wezwał rząd w Bamako do jak najszybszego wyjaśnienia całego incydentu.
Prezydent Nigerii w trudnej sytuacji politycznej
Prezydent Nigerii Goodluck Jonathan stał się obiektem krytycznych komentarzy po tym, gdy ujawniono zaadresowany do niego list napisany przez byłego prezydenta tego kraju, Oluseguna Obasanjo. Obasanjo, będący głową państwa w latach 1999-2007 i tak jak obecny prezydent Jonathan wywodzący się z Ludowej Partii Demokratycznej (People’s Democratic Party), w swojej korespondencji bardzo negatywnie odniósł się do sposobu sprawowania władzy przez obecnego przywódcę. Napisał on m.in., że Nigeria idzie w złym kierunku oraz „będzie rzeczą moralnie błędną”, jeśli Jonathan zdecyduje się na kandydowanie w wyborach prezydenckich w 2015 r. Co więcej, obecna głowa państwa znajduje się w coraz gorszej sytuacji także z powodu częstego przechodzenia polityków oraz zwolenników partii rządzącej do głównej siły opozycyjnej (All Progressives Congress).
W zeszłą niedzielę ostatecznie pożegnano zmarłego 5 grudnia pierwszego czarnoskórego prezydenta Republiki Południowej Afryki oraz światową ikonę walki z segregacją rasową. Nelson Mandela został pochowany w rodzinnym grobie w miejscowości Kunu, która znajduje się w prowincji Eastern Cape. Na pogrzebie obecni byli głównie politycy afrykańscy oraz członkowie rodziny „Madiby”, a także jego najwięksi przyjaciele, m.in. arcybiskup Desmond Tutu. Główne uroczystości żałobne, w których udział wzięło ok. 100 przywódców państw, odbyły się w poprzedni wtorek. Śmierć Nelsona Mandeli zapoczątkowała nowy okres dla Republiki Południowej Afryki, w którym to kraju coraz częstsze stają się ponownie konflikty na tle rasowym.
Azja Pacyficzna (Mateusz Ryszawy)
Korea Południowa rozszerza strefę obrony powietrznej
W reakcji na rozszerzenie niedawno przez Chiny strefy kontroli powietrznej na Morzu Wschodniochińskim, która naruszyła interesy wielu państw regionu, na podobny krok zdecydowała się Korea Południowa. W tej sytuacji część strefy koreańskiej pokrywa się z chińską, co rodzi ryzyko konfliktu. Według południowokoreańskiego ministerstwa obrony, ruch taki jest zgodny z prawem międzynarodowym. Chiny nie odpowiedziały na akt Korei Południowej, skupiając się raczej na rywalizacji z Japonią.
Tajlandia: rozwiązano parlament
Po trwających blisko miesiąc antyrządowych protestach premier Tajlandii Yingluck Shinawatra ogłosiła rozwiązanie parlamentu i rozpisanie przedterminowych wyborów. Zapowiedziała, że do chwili wyłonienia nowej izby jej gabinet pozostanie u władzy. Rzecznik rządu poinformował, że przedterminowe wybory odbędą się 2 lutego. Opozycja zapowiada, że nie zaprzestanie protestów, nie zgadzając się na utrzymanie obecnego gabinetu aż do wyborów. Według wielu ekspertów opozycja nie podchodzi z entuzjazmem do nowych wyborów z powodu obawy o porażkę. Przeciwnicy pani premier opowiadają się za to za utworzeniem rządu ekspertów.
Bliski Wschód (Mateusz Ryszawy)
Zmiana amerykańskich priorytetów w regionie
Anne Patterson, najwyższa urzędniczka do spraw Bliskiego Wschodu w Departamencie Stanu USA, stwierdziła, że konflikt izraelsko-palestyński nie jest już priorytetem dla amerykańskiej polityki w regionie. Amerykanie wciąż będą się zapewne angażować w próby rozwiązania bliskowschodniego konfliktu, jednak w regionie pojawiły się nowe wyzwania, które globalnie wydają się być dużo ważniejsze. Ostatnie lata przyniosły destabilizację wielu państw regionu, takich jak Egipt czy Syria. Niezwykle istotne dla bezpieczeństwa międzynarodowego jest też niedawne porozumienie w kwestiach atomowych z Iranem.
